قرص اسپیرونولاکتون برای چیست؟
اسپیرونولاکتون (Spironolactone) یک داروی مدر (ادرارآور) و ضد آندروژن است که برای درمان چندین بیماری مختلف مورد استفاده قرار میگیرد. این دارو در شرایطی که بدن احتباس آب یا اختلالات هورمونی دارد، کاربرد دارد. بیماران با مشورت پزشک میتوانند از مکمل قلب یا مکمل های کلیه و مجاری ادراری استفاده کنند.
موارد مصرف قرص اسپیرونولاکتون
قرص اسپیرونولاکتون یک داروی آنتاگونیست گیرنده آلدوسترون است که در کلیهها با مهار اثر آلدوسترون، موجب دفع سدیم و آب و حفظ پتاسیم میشود. این مکانیسم باعث کاهش فشار خون، کاهش احتباس مایعات و بار قلبی میشود. همچنین، به علت اثرات ضد آندروژنی، در مهار اثر هورمونهای مردانه نیز مناسب است. برخی از موارد مصرف این قرص به شرح زیر است:
- فشار خون بالا
- نارسایی قلبی مزمن
- ادم یا احتباس مایعات در بیماریهای کلیوی، کبدی یا قلبی
- سندروم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
- پرمویی در زنان
- آکنه هورمونی مقاوم به درمان
- هیپرآلدوسترونیسم اولیه یا ثانویه (افزایش آلدوسترون)
- سیروز کبدی همراه با آسیت
نحوه مصرف اسپیرونولاکتون
قبل از مصرف، اطلاعات دارویی موجود در بسته بندی یا نسخه پزشک را با دقت بررسی کنید. برای آگاهی از نحوه مصرف قرص اسپیرونولاکتون با ما همراه باشید.
- این قرص باید مطابق با نسخه و دستور پزشک مصرف شود و قطع خودسرانه یا تغییر دوز مصرفی ممنوع است. به علاوه، یک تا دو بار در روز و در ساعات مشخصی از شبانهروز مصرف میشود.
- بهتر است همراه غذا یا بلافاصله پس از آن مصرف شود تا از بروز مشکلات گوارشی جلوگیری شود. در صورت تجویز روزانه یکبار، صبح یا عصر (با توجه به هدف درمان) مصرف گردد.
- قرص را به صورت کامل همراه با یک لیوان آب مصرف کرده و از جویدن یا خرد کردن قرص خودداری کنید. خرد کردن یا جویدن قرص خوراکی، منجر به آزادسازی فوری و در نتیجه عوارض جانبی خواهد شد.
- مصرف در ساعات نزدیک به خواب توصیه نمیشود؛ ممکن است باعث افزایش ادرار در شب و اختلال در خواب گردد. در طول دوره مصرف، بررسی منظم پتاسیم خون و عملکرد کلیهها ضروری است تا از بروز عوارض جانبی جلوگیری شود.
بهترین زمان مصرف اسپیرونولاکتون
زمان مصرف این قرص صبح یا عصر همراه غذا است تا از تحریک دستگاه گوارش و بروز مشکلاتی از جمله تهوع جلوگیری شود. مصرف دارو در صبح باعث میشود افزایش ادرار در طول روز اتفاق افتاده و از تکرر ادرار شبانه که ممکن است خواب را مختل کند، جلوگیری شود. در صورتی که پزشک دوز روزانه را تقسیم کرده باشد، بهتر است فاصله بین مصرف دوزها رعایت شود.
بیشتر بدانید: قرص پرازوسین
تاثیر قرص اسپیرونولاکتون بر هورمونها
قرص اسپیرونولاکتون به علت خاصیت ضد آندروژنی اثرات قابل توجهی بر هورمونها دارد. این دارو به عنوان یک آنتاگونیست گیرندههای آلدوسترون عمل میکند و علاوه بر اثرات کلیوی، گیرندههای هورمونهای مردانه (آندروژنها) را نیز مسدود میکند. تاثیرات این دارو بر هورمونها به شرح زیر است:
- کاهش اثرات هورمونهای مردانه (آندروژنها)
- کاهش ترشح تستوسترون
- تأثیر روی آلدوسترون
اسپیرونولاکتون برای جوش
این دارو یک درمان مناسب برای جوشهای هورمونی در زنان شناخته میشود. این دارو به دلیل خاصیت ضد آندروژنی که دارد، باعث مهار اثرات هورمونهای مردانه (آندروژنها) میشود که یکی از عوامل اصلی بروز جوش و آکنه در بسیاری از زنان است. آندروژنها تحریک کننده غدد چربی پوست است و افزایش فعالیت این غدد منجر به ترشح چربی بیشتر، مسدود شدن منافذ پوست و در نهایت ایجاد جوش میشود.
بیشتر بدانید: قرص هیدروکلروتیازید
عوارض قرص اسپیرونولاکتون
مصرف این قرص در برخی بیماران با عوارض خفیف تا شدیدی همراه بوده است. برخی از عوارض اسپیرونولاکتون به شرح زیر است:
- سرگیجه و افت فشار خون
- خستگی و ضعف
- خارش، کهیر و راش پوستی
- اثرات هورمونی
- تپش قلب و آریتمی
- تغییرات وزن
- مشکلات کلیوی
- حالت تهوع و استفراغ
عوارض قرص اسپیرونولاکتون در زنان
عوارض این قرص در زنان به دلیل خاصیتهای مدر و ضدآندروژنی آن میتواند متنوع باشد. عوارض شایع و مهم اسپیرونولاکتون در زنان شامل موارد زیر میباشد:
- اختلالات قاعدگی
- علائم هورمونی
- خستگی و ضعف
- حالت تهوع و دیگر مشکلات گوارشی
- عوارض پوستی از جمله راش پوستی و خارش
- تغییرات میل جنسی
- تغییر در وزن
بیشتر بدانید: قرص کلونیدین
موارد احتیاط و منع مصرف
قبل از مصرف، اگر به آن یا سایر ترکیبات موجود در دارو حساسیت دارید، از مصرف خودداری کنید. برخی از موارد احتیاط این قرص به شرح زیر است:
- این قرص باعث حفظ پتاسیم در بدن میشود و ممکن است باعث هیپرکالمی (افزایش پتاسیم خون) شود. بنابراین، لازم است قبل و در طول درمان، پتاسیم خون بهصورت منظم اندازهگیری شود. مصرف همزمان مکملهای پتاسیم یا داروهایی که پتاسیم را افزایش میدهند (مثل بعضی مدرها یا مهارکنندههای ACE) باید با احتیاط و تحت نظر پزشک باشد.
- بیماران مبتلا به مشکلات کلیوی یا کاهش عملکرد کلیه باید با دقت و تحت نظر دقیق پزشک این دارو را مصرف کنند؛ دارو ممکن است باعث تشدید نارسایی کلیه یا تجمع مواد زائد در خون شود.
- قبل از شروع درمان، باید هرگونه اختلال الکترولیتی (مانند هیپوناترمی یا هیپرکالمی) اصلاح شود تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود.
- در صورت سابقه حساسیت یا آلرژی به اسپیرونولاکتون یا داروهای مشابه (مانند کانرکتول یا سایر آنتاگونیستهای آلدوسترون) نباید این دارو مصرف شود.
- مصرف همزمان این قرص با داروهایی مثل داروهای مدر کاهنده پتاسیم، داروهای فشار خون، داروهای قلبی، NSAIDs و برخی آنتیبیوتیکها نیاز به تنظیم دقیق دارد و باید زیر نظر پزشک باشد.
مصرف اسپیرونولاکتون در بارداری
مصرف این دارو در بارداری مگر در موارد بسیار خاص و تحت نظر دقیق پزشک متخصص توصیه نمیشود. این دارو میتواند با تداخل در عملکرد هورمونهای جنسی، بهویژه در جنین مذکر، منجر به اختلال در تکامل اندامهای تناسلی شود. مطالعات حیوانی نیز این نگرانی را تأیید کردهاند، هرچند شواهد انسانی محدودی در این زمینه وجود دارد. در صورت مصرف ناخواسته اسپیرونولاکتون در بارداری، ضروری است که فرد تحت نظر پزشک قرار گیرد.
قرص اسپیرونولاکتون و لاغری
این قرص یک داروی مدر (ادرارآور) و ضدآندروژن، به صورت مستقیم برای لاغری تجویز نمیشود. با این حال، ممکن است به شکل غیرمستقیم در کاهش وزن یا کاهش سایز بدن در برخی افراد مناسب باشد. این دارو با دفع آب و نمک اضافی از بدن، میتواند به کاهش احتباس مایعات (water retention) منجر شود؛ بنابراین برخی افراد از جمله کسانی که دچار ورم یا تجمع مایع میباشند، پس از مصرف آن احساس سبکی یا کاهش وزن میکنند.
تداخل دارویی اسپیرونولاکتون
قبل از استفاده، داروهای تجویزی و گیاهی مورد استفاده خود را به پزشک اطلاع دهید تا در صورت نیاز نسخه را تغییر دهد. برخی از تداخلات دارویی این قرص شامل موارد زیر است:
- تداخل خطرناک: آمیلوراید، برومپریدول، سیکلوسپورین (سیستمیک)، تریامترن
- افزایش اثرداروها توسط اسپیرونولاکتون: نیتروپروساید، فولکودین، فسفات سدیم، تاکرولیموس، آمیفوستین، برومپریدول، سیپروفلوکساسین (سیستمیک)، سیکلوسپورین (سیستمیک)، دسموپرسین، دیگوکسین، دولوکستین، فینرنون
شرایط نگهداری قرص اسپیرونولاکتون
این قرص باید در دمای اتاق و به دور از نور و رطوبت نگهداری شود. توجه داشته باشید که اشکال دارویی مختلف از جمله قرص، شربت، شیاف، کرم، محلول تزریقی و غیره باید دور از دسترس کودکان و حیوانات نگهداری شوند.
کلام آخر
این مقاله به بررسی درمان فشار خون یا نارسایی قلبی مزمن با قرص اسپیرونولاکتون، از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز پرداخت. این دارو با مهار اثر آلدوسترون، به تعادل مایعات و الکترولیتها کمک کرده و از فشار اضافی بر قلب و کلیهها میکاهد. با این حال، مصرف آن باید حتماً تحت نظر پزشک و با پایش منظم سطح پتاسیم و عملکرد کلیه انجام شود تا از بروز عوارض احتمالی پیشگیری گردد. انتخاب مناسب بیماران و رعایت موارد احتیاط، کلید بهرهمندی ایمن از فواید درمانی اسپیرونولاکتون است.
