لیکن پلان چیست؟
لیکن پلان (Lichen Planus) یک بیماری التهابی و خودایمنی است که میتواند نواحی مختلف بدن بیمار از جمله دهان، پوست، مو، ناخن و حتی ناحیه تناسلی را درگیر کند. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای سالم پوست یا مخاط حمله میکند و باعث ایجاد ضایعاتی به شکل برجستگیهای بنفش، خارش دار و گاهی دردناک میشود. بیماری لیکن پلان بیشتر در بزرگسالان دیده میشود و عوامل مختلفی مانند استرس، برخی داروها، بیماریهای زمینهای مانند هپاتیت C یا واکنشهای ایمنی میتوانند در بروز یا تشدید آن نقش داشته باشند. در ادامه درباره انواع بیماری لیکن پلان، علت، علائم و درمان آن توضیح خواهیم داد.
انواع لیکن پلان
لیکن پلان یک بیماری التهابی و غیر مسری است که میتواند بخشهای مختلف بدن را درگیر کند. شناخت نوع بیماری، اولین قدم برای انتخاب درمان مناسب و کنترل بهتر علائم است. در یک جدول برای شما انواع بیماری لیکن پلان را آوردهایم:
| نوع لیکن پلان | توضیحات | علائم | محل درگیری | روش درمان |
|---|---|---|---|---|
| پوستی | شایعترین نوع بیماری | ضایعات بنفش، خارش شدید، برجستگی | دست، پا و مچ | کرم های کورتونی، آنتی هیستامین |
| دهانی | درگیری مخاط دهان | خطوط سفید، زخم، سوزش | داخل گونه، لثه و زبان | دهانشویه، داروهای ضد التهاب |
| تناسلی | درگیری ناحیه تناسلی | درد، سوزش و زخم | اندام تناسلی | داروهای موضعی و سیستمیک |
| مویی | درگیری فولیکول مو | ریزش مو، التهاب پوست سر | پوست سر | داروهای ضد التهاب، کنترل ایمنی |
| ناخن | نوع کمتر شایع | شکنندگی، تغییر شکل ناخن | ناخن دست و پا | درمان دارویی طولانی مدت |
لیکن پلان پوستی چیست؟
شایعترین نوع لیکن پلان از نوع پوستی است که در آن ضایعاتی روی سطح پوست ظاهر میشود. این ضایعات معمولا به شکل برجستگیهای کوچک، بنفش رنگ و براق هستند که اغلب با خارش شدید همراه هستند. لیکن پلان پوستی بیشتر در نواحی مانند مچ دست، ساق پا، قوزک پا و گاهی کمر یا گردن دیده میشود. بیماری لیکن پلان پوستی، ممکن است طی چند ماه تا چند سال به تدریج بهبود پیدا کند، اما در برخی از افراد میتواند به صورت مزمن یا عود کننده باقی بماند و حتی گاهی اوقات بعد از بهبود، ممکن است لکههای تیره روی پوست باقی بماند.
لیک پلان دهانی چیست؟
نوع دیگری از این بیماری، لیکن پلان دهانی است که مخاط داخل دهان را درگیر میکند و نسبت به نوع پوستی، معمولا مزمنتر است. این بیماری اغلب به شکل خطوط سفید توری مانند روی داخل گونهها، لثه یا زبان دیده میشود. در برخی موارد، ممکن است این ضایعات بدون درد باشد ولی گاهی اوقات ممکن است فرد با علائمی مانند سوزش یا درد دهان، حساسیت به غذاهای تند یا داغ و زخمهای دهانی را رو به رو شود. لیکن پلان دهانی معمولا دورههای بهبود و عود دارد و با رعایت بهداشت دهان و دوری از محرکها میتواند به کاهش علائم کمک کند.
لیکن پلان تناسلی چیست؟
لیکن پلان تناسلی یک نوع بیماری التهابی است که ناحیه تناسلی فرد را درگیر میکند و هم در زنان و هم در مردان شایع است. این نوع از لیکن پلان، معمولا به التهاب، سوزش، خارش یا درد همراه است و در برخی موارد میتواند باعث ایجاد زخمهای سطحی یا تغییر رنگ پوست شود. در زنان این بیماری بیشتر در نواحی مانند لبههای واژن، واژن و اطراف آن ایجاد میشود که با سوزش شدید، درد هنگام رابطه و ترشحات غیر طبیعی همراه است. در مردان بیشتر در نواحی مانند آلت تناسلی و اطراف آن به شکل لکههای براق، قرمز یا بنفش رنگ ظاهر میشود. گاهی ممکن است این بیماری با دیگر بیماریهای عفونی یا قارچی، اشتباه گرفته شود، بنابراین تشخیص دقیق پزشک بسیار مهم است.
لیکن پلان مو چیست؟
لیکن پلان مو که در منابع پزشکی معتبر از آن به عنوان لیکن پلان پیلاریس یاد میکنند، نوعی از این بیماری است که فولیکولهای مو را درگیر میکند و بیشتر در ناحیه پوست سر بیمار دیده میشود. این نوع از لیکن پلان میتواند منجر به ریزش مو و در برخی موارد ریزش دائمی (اسکار) میشود، به همین دلیل اهمیت تشخیص و درمان زودهنگام آن بسیار بالاست.
بیماری لیکن پلان مو به گونهای است که سیستم ایمنی به فولیکولهای موی فرد حمله میکند و باعث التهاب در اطراف ریشه مو میشود. این التهاب اگر کنترل نشود به تخریب فولیکول مو و از بین رفتن دائمی موها منجر میشود و ممکن است فرد دچار ریزش مو دائمی شود. به همین دلیل با اولین علائم و نشانهها، حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید.
لیکن پلان ناخن چیست؟
لیکن پلان ناخن از انواع کمتر شایع این بیماری است که صفحه و ریشه ناخن را درگیر میکند و میتواند باعث تغییرات ظاهری و ساختاری ناخنها شود. در این بیماری، التهاب ناشی از واکنش سیستم ایمنی به بافتهای ناخن باعث میشود رشد طبیعی ناخن مختل شود و ظاهر آن تغییر کند. گاهی ممکن است فقط یک ناخن فرد درگیر شود اما در برخی افراد چندین ناخن فرد تحت تاثیر این بیماری قرار میگیرد. این نوع از لیکن پلان به صورت تدریجی پیشرفت میکند و در صورت عدم درمان، ممکن است به آسیب دائمی ناخن منجر شود. علائم شایع بیماری لیکن پلان ناخن عبارت است از:
- از بین رفتن کامل ناخن در موارد شدید
- ترک خوردن یا دو شاخه شدن ناخن
- ایجاد شیارهای عمودی روی ناخن
- نازک شدن یا شکنندگی ناخن
- جدا شدن ناخن از بستر
- تغییر رنگ ناخن
علائم بیماری لیکن پلان
علائم بیماری لیکن پلان بسته به محل درگیری میتواند متفاوت باشد، اما به طور کلی با علائم زیر همراه است. در برخی افراد میتواند این علائم، خفیف و بدون درد باشد، اما در موارد دیگر میتوانند شدید، آزار دهنده و حتی مزمن باشد. در ادامه مهمترین علائم بیماری لیکن پلان را آوردهایم:
- ایجاد ضایعات بنفش یا ارغوانی روی پوست
- خطوط سفید روی ضایعات یا داخل دهان
- درد یا سوزش در ناحیه تناسلی
- تغییر رنگ پوست پس از بهبود
- زخم یا التهاب در دهان
- خارش شدید پوست
- تغییرات ناخن
- ریزش مو
علت بروز بیماری لیکن پلان چیست؟
علت دقیق بیماری لیکن پلان هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما تحقیقات حاکی از آن است که این بیماری یک اختلال خود ایمنی است؛ یعنی سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای سالم پوست یا مخاط حمله میکند و باعث ایجاد التهاب و ضایعات در آن میشود. مهمترین عوامل موثر در بروز بیماری لیکن پلان عبارت است از:
- مصرف برخی از داروها مانند داروهای فشار خون، قلبی و برخی مسکنها
- حساسیت یا واکنش به مواد خاص
- عفونتها به ویژه هپاتیت سی
- اختلال در سیستم ایمنی
- استرس و فشارهای روانی
- عوامل ژنتیکی
طبق گزارش Mayo Clinic ، لیکن پلان یک بیماری مرتبط با سیستم ایمنی است که در آن بدن به اشتباه به بافتهای خود حمله میکند.
آیا لیکن پلان مسری است؟
یکی از سوالات رایج مردم درباره بیماری لیکن پلان این است که آیا این بیماری میتواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود یا خیر. در پاسخ باید گفت لیکن پلان یک بیماری کاملا غیرمسری است و از طریق تماس پوستی، استفاده مشترک از وسایل شخصی یا حتی رابطه نزدیک منتقل نمیشود. این بیماری بر خلاف بسیاری از مشکلات پوستی، منشا عفونی ندارد و به دلیل اختلال در سیستم ایمنی بدن ایجاد میشود.
به عنوان تایید علمی، National Health Service به صراحت بیان میکند:
ظاهر ضایعات بیماری لیکن پلان، ممکن است برخی از افراد به اشتباه با بیماریهای مسری مانند عفونتهای قارچی یا ویروسی اشتباه بگیرند. اما این شباهت ظاهری نباید باعث نگرانی شود، زیرا هیچ خطری از نظر انتقال به دیگران وجود ندارد. البته باید توجه داشت که در برخی موارد، لیکن پلان ممکن است با بیماریهایی مانند هپاتیت C مرتبط باشد. این موضوع به این معنا نیست که خود لیکن پلان مسری است، بلکه فقط نشان دهنده وجود یک عامل زمینه ای مشترک در برخی بیماران است.
تفاوت لیکن پلان با اگزما و پسوریازیس
بیماریهای پوستی مانند لیکن پلان، اگزما و پسوریازیس ممکن است از نظر ظاهری شباهتهایی داشته باشند، اما از نظر علت، نوع ضایعات، علائم، روش درمان تفاوتهای مهمی با یکدیگر دارند. در ادامه در یک جدول مقایسه این سه بیماری را برای شما آوردهایم تا بیشتر با آنها آشنا شوید:
| ویژگی ها | لیکن پلان | اگزما | پسوریازیس |
|---|---|---|---|
| علت | اختلال خودایمنی | حساسیت و عوامل محیطی | بیماری خود ایمنی |
| نوع ضایعات | برجستگیهای بنفش و براق | لکههای قرمز و خشک | پلاکهای ضخیم و پوسته دار |
| خارش | معمولا شدید | بسیار شدید | متوسط تا شدید |
| رنگ ضایعات | بنفش یا ارغوانی | قرمز | قرمز با پوسته سفید |
| محل درگیری | مچ، دست، پا، دهان | چینهای بدن مثل آرنج یا زانو | آرنج، زانو، پوست سر |
| مزمن بودن | ممکن است موقت یا مزمن باشد | اغلب مزمن و عودکننده | مزمن و طولانی مدت |
| درمان | کورتون و ضد التهاب | مرطوب کننده، ضد حساسیت | داروهای ایمنی، فتوتراپی |
راههای تشخیص بیماری لیکن پلان چیست؟
تشخیص بیماری لیکن پلان معمولا با بررسی علائم، معاینه بالینی و در برخی موارد با آزمایشهای بالینی انجام میشود. از آنجایی که این بیماری ممکن است با مشکلات پوستی دیگر مانند اگزما و پسوریازیس و پسوریازیس سر اشتباه گرفته شود، تشخیص دقیق توسط پزشک اهمیت زیادی دارد. مهمترین روشهای تشخیص لیکن پلان عبارت است از:
- معاینه بالینی توسط پزشک
- بررسی سابقه پزشکی و علائم بیمار
- نمونه برداری (بیوپسی پوست یا مخاط)
- آزمایش خون
درمان دارویی لیکن پلان
درمان دارویی بیماری لیکن پلان بسته به شدت، نوع درگیری، محل درگیری و … متفاوت است. پزشک بعد از بررسی علائم، علت، بررسی ضایعات داروهای مختلفی تجویز میکند. برخی از مهمترین داروهای مورد استفاده جهت درمان بیماری لیکن پلان عبارت است از:
- کورتیکواستروئیدها: معمولا اولین انتخاب درمانی هستند و به صورت پماد، کرم یا قرص برای کاهش التهاب و خارش استفاده میشوند.
- دهانشویه و ژلهای دارویی: برای درمان لیکن پلان دهانی جهت کاهش درد، التهاب و زخمهای داخل دهان از این نوع داروها استفاده میکنند.
- در مواردی که بیماری شدید باشد و با داروهای معمولی درمان نشود از داروهای مهار کننده سیستم ایمنی مانند تاکرولیموس و پیمکرولیموس استفاده میشود.
- رتینوئیدها (مشتقات ویتامین A): در برخی موارد خاص برای کمک به بازسازی پوست و بهبود ضایعات پوستی استفاده میشود.
- آنتی هیستامین: در مواردی که خارش شدید باشد برای کاهش خارش و کمک به راحتی بیشتر بیمار، تجویز میشود.
بهترین پماد برای درمان لیکن پلان
بهترین پماد برای درمان بیماری لیکن پلان معمولا پماد یا کرمهای کورتیکو استروئیدی موضعی هستند، اما نوع دقیق آن باید بر اساس محل درگیری، شدت و علائم توسط پزشک تجویز شود. به طور مثال دارویی که برای دهان استفاده میشود را نمیتوان به دست یا پا زد. در مواردی که پمادهای کورتونی کافی نباشد یا بیمار نتواند از آنها استفاده کند، ممکن است داروهای دیگری مانند پماد تاکرولیموس یا کرم پیمکرولیموس تجویز شود.
درمان خانگی لیکن پلان
درمانهای خانگی نمیتواند جایگزین درمان پزشکی شوند، اما میتوانند با کمترین هزینه و آسانترین روش به کاهش علائم، تسکین خارش و کنترل التهاب کمک کنند. برخی از روشهای خانگی جهت درمان بیماری لیکن پلان عبارتند از:
- رعایت بهداشت دهان در نوع بیماری لیکن پلان دهانی شامل مسواک زدن منظم، پرهیز از غذاهای تند و اسیدی به کاهش التهاب و درد کمک میکند.
- استفاده منظم از کرم مرطوب کننده جهت حفظ رطوبت پوست و جلوگیری از خشکی و تحریک ضایعات به فرد بیمار توصیه میشود.
- مدیریت استرس از طریق تکنیکهایی مانند مدیتیشن، تنفس عمیق یا ورزش سبک میتواند در کنترل بیماری موثر باشد.
- کمپرس سرد میتواند خارش، سوزش و التهاب پوست را کاهش دهد و احساس خنکی و آرامش در فرد ایجاد کند.
- پرهیز از خاراندن پوست اهمیت زیادی دارد و از تشدید بیماری و علائم آن جلوگیری میکند.
- پوشیدن لباسهای نخی و گشاد باعث کاهش اصطکاک و تحریک پوست میشود.
درمان لیکن پلان در طب سنتی
در طب سنتی، بیماری لیکن پلان معمولا به عنوان نوعی التهاب و عدم تعادل در مزاج بدن شناخته میشود؛ به همین دلیل با برخی از داروهای گیاهی با طبع خنک به کاهش التهاب، خنک سازی بدن و تقویت پوست کمک میکنند. البته باید در نظر گرفت که این روشها بیشتر جنبه کمکی دارند و جایگزین درمان به شمار نمیآیند.
درمان لیکن پلان با زردچوبه
زردچوبه با داشتن ترکیب فعال کورکومین و با خاصیت ضد التهابی و آنتی اکسیدانی، به کاهش التهاب و قرمزی پوست کمک میکند و در برخی موارد باعث کاهش شدت علائم لیکن پلان میشود. برای بهبود علائم این بیماری میتوانید از زردچوبه به روشهای زیر استفاده کنید:
- استفاده موضعی از زردچوبه به صورت ترکیبی با مواد ملایم مانند عسل ممکن است به تسکین خارش و التهاب کمک کند.
- مصرف قرص کورکومین میتواند به کاهش التهاب عمومی بدن کمک کند.
درمان لیکن پلان با زنجبیل
زنجبیل یکی دیگر از گیاهان دارویی است که با خاصیت ضد التهابی و تقویت کننده سیستم ایمنی به بهبود عملکرد بدن در مقابله با التهاب کمک میکند و در نتیجه در کنترل بیماری لیکن پلان نقش موثری دارد. مصرف دمنوش زنجبیل به کاهش التهاب داخلی بدن کمک میکند و همچنین به بهبود گردش خون و تقویت سیستم ایمنی بدن کمک میکند.
درمان لیکن پلان با آلوئه ورا
آلوئه ورا یکی از بهترین گزینههای طبیعی برای رفع مشکلات پوستی است و به دلیل خواص ضد التهاب، خنک کننده و ترمیم کننده پوست شناخته میشود. استفاده موضعی از ژل آلوئه ورا میتواند به کاهش خارش، سوزش و التهاب پوست کمک کند. البته در نوع دهانی میتواند به کاهش درد و زخمهای دهان کمک موثری کند.
درمان لیکن پلان با لیزر و فتوتراپی
فتوتراپی یکی از روشهای موثر برای درمان لیکن پلان پوستی است که با استفاده از نور، التهاب را کاهش میدهد. زمانیکه لیکن پلان شدید، گسترده یا مقاوم باشد، پزشک از روشهای پیشرفتهتر مانند فتوتراپی یا نوردرمانی استفاده میکند.
آیا لیکن پلان درمان قطعی دارد؟
همان طور که قبلا هم اشاره کردیم، لیکن پلان یک بیماری التهابی و خود ایمنی است که در حال حاضر برای آن درمان قطعی و دائمی وجود ندارد. با این حال، این به این معنی نیست که این بیماری غیر قابل کنترل است؛ بلکه در بسیاری از موارد میتوان با درمان مناسب، علائم را به خوبی کنترل کرد و حتی برای مدتی طولانی بهبود پیدا کرد.
عوارض بیماری لیکن پلان
لیکن پلان در بسیاری از موارد یک بیماری قابل کنترل است، اما اگر به موقع درمان نشود یا شدت آن بالا باشد، میتواند با عوارضی همراه باشد. در ادامه عوارض بیماری لیکن پلان را آوردهایم:
- منجر به آسیب دائمی به ناخنها مانند تغییر شکل، نازک شدن یا از بین رفتن ناخن میشود.
- خارش طولانی مدت میتواند باعث تحریک بیشتر پوست و حتی زخمی شدن آن نیز شود.
- در صورت درگیری فولیکولهای مو و عدم درمان به موقع، ریزش دائمی مو ایجاد میشود.
- درد و ناراحتی در ناحیه تناسلی میتواند بر کیفیت زندگی و روابط فرد تاثیر بگذارد.
- زخم و درد در دهان باعث مشکل در غذا خوردن، صحبت کردن یا بلع میشود.
- پس از بهبود ضایعات، ممکن است لکههای تیره روی پوست باقی بماند.
رژیم غذایی مناسب برای بیماران لیکن پلان
رژیم غذایی به تنهایی نمیتواند لیکن پلان را درمان کند، اما میتواند به کاهش التهاب، کنترل تحریکات و جلوگیری از تشدید علائم کمک کند. این موضوع به ویژه در لیکن پلان دهانی اهمیت بیشتری دارد. برخی از مواد غذایی مفید برای درمان بیماری لیکن پلان عبارت است از:
- مواد غذایی سرشار از ویتامینها و مواد معدنی
- غذاهای نرم و ملایم مانند سوپ
- غذاهای سرشار از امگا3
- میوه و سبزیجات تازه
- آب کافی
چه عواملی علائم لیکن پلان را بدتر میکند؟
عوامل زیر میتواند در شدیدتر شدن بیماری لیکن پلان تاثیر بگذارد:
- تحریک پوست با لباس تنگ یا مواد شوینده قوی
- بی توجهی به بهداشت دهان در نوع دهانی
- غذاهای تند و اسیدی در لیکن پلان دهانی
- قطع خودسرانه داروها
- مصرف سیگار و الکل
- خاراندن پوست
- استرس شدید
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم لیکن پلان خفیف باشد، ممکن است با مراقبتهای ساده که در بالا به آن اشاره کردیم کنترل شود؛ اما در بسیاری از موارد، تشخیص و درمان پزشک ضروری است. چون ممکن است این بیماری با مشکلات دیگر پوستی مانند اگزما، پسوریازیس، عفونتهای قارچی یا زخمهای دهانی اشتباه گرفته شود.
نتیجه گیری
در این مقاله از داروخانه آنلاین مثبت سبز گفتیم که این بیماری یک اختلال التهابی و خودایمنی است که میتواند بخشهای مختلفی از بدن مانند پوست، دهان، مو، ناخن و ناحیه تناسلی را درگیر کند. همچنین بررسی کردیم که اگرچه علت دقیق آن مشخص نیست، اما عواملی مانند اختلال سیستم ایمنی، استرس، برخی داروها و بیماریهای زمینهای میتوانند در بروز یا تشدید آن نقش داشته باشند. در ادامه هم به این موضوع پرداختیم که برای لیکن پلان، درمان قطعی وجود ندارد اما با روشهایی مانند درمان دارویی، مراقبتهای خانگی، اصلاح سبک زندگی و … میتوان علائم را به خوبی کنترل کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
