دوش واژینال چیست؟
واژه Douche در زبان فرانسوی به معنای «شستن» یا «دوش گرفتن» است. دوش واژینال به روشی گفته میشود که در آن مایعاتی با فشار به وسیله یک بطری یا کیسه مخصوص به داخل کانال داخلی واژن فرستاده میشود. هدف از این کار، شستن و بیرون راندن محتویات داخل واژن است.
استفاده از دوش واژینال قدمت زیادی دارد. در قرن 19 و اوایل 20 میلادی زنان از دوش واژینال به عنوان روشی برای پیشگیری از بارداری کمک میگرفتند. این باور امروزه نیز در برخی جوامع وجود دارد و شرکتهای سازنده علاوهبر آن کارکردهای دیگری نیز برای دوش واژینال معرفی کردهاند. این ادعا توسط شرکتها تبلیغ میشود که این محصول تمیزی و طراوت را در پی دارد. بنابراین بسیاری از خانمها تصور میکنند برای حفظ بهداشت یا جذابیت جنسی ملزم به استفاده از آن هستند.
تفاوت دوش واژینال با شستشوی معمولی ناحیه خارجی
درک تفاوت این دو برای سلامتی هر زنی حیاتی است.
شستشوی ناحیه خارجی (فرج): تمیز کردن بخشهای بیرونی دستگاه تناسلی (لبهای بزرگ و کوچک و اطراف کلیتوریس) با آب ولرم ضروری و مفید است. این کار برای رعایت بهداشت روزانه توصیه میشود و هیچ خطری برای تعادل باکتریایی داخلی ندارد.
دوش واژینال: وارد کردن مستقیم مایعات به داخل کانال واژن است. این اقدام عملا نظم اکوسیستم داخلی را برهم میزند و از نظر پزشکان و متخصصان زنان، اقدامی غیرضروری و آسیبزننده محسوب میشود.
طریقه استفاده از دوش واژینال چگونه است؟
برای آنکه طریقه استفاده از دوش واژینال را به روش صحیح بیاموزید، باید از لحاظ ظاهری آن را بشناسید. محصولاتی که به صورت آماده در داروخانهها عرضه میشود، یک پمپ پلاستیکی یا کیسه است که داخل آن با محلول ضدعفونی کننده پُر شده است. از این وسیله یک لوله باریک خارج میشود که به کمک آن مایع به داخل واژن هدایت میشود.
مراحل استفاده از دوش واژینال
- مخزن دستگاه را با مقدار مناسب محلول پر کنید.
- سری پمپ را با چرخاندن خلاف عقربههای ساعت آماده استفاده کنید.
- با چند بار فشار دادن پمپ، هوای داخل شلنگ را خارج کنید.
- سری را بهآرامی و بدون فشار داخل واژن قرار داده و پمپ را بهصورت ملایم فشار دهید.
- پس از اتمام، دستگاه را با عبور دادن آب تمیز چند بار شستشو داده و کاملا تخلیه کنید.
دوش واژینال خانگی، هیچ مکانیسم پیچیدهای ندارد. محلول آماده شده با موادی که اغلب در هر خانهای پیدا میشود، در حین حمام یا دوش گرفتن مورد استفاده قرار میگیرد. این مواد شامل موارد زیر هستند:
- سرکه
- جوش شیرین
- نمک
- بتادین
برای ساخت محلول شستشو با این مواد، آب گرم مناسبتر است.
درباره این سوال متداول که سرکه برای عفونت واژن خوب است یا خیر، نظرات متعددی وجود دارد. اگرچه در برخی مطالعات آزمایشگاهی به خواص ضد میکروبی سرکه اشاره شده است، اما شواهد بالینی معتبر برای استفاده ایمن و موثر آن در درمان عفونتهای واژینال وجود ندارد و انجمنهای علمی استفاده از آن را توصیه نمیکنند.
در مجموع چنین برداشت میشود که اثرات مثبت سرکه بر عفونتهای واژن در مقایسه با مضراتی که دارد توصیه نمیشود و بهتر است از ژل بهداشتی بانوان با pH مناسب استفاده شود.
چرا برخی از زنان از دوش واژینال استفاده میکنند؟
برخی باورها در بین خانمها وجود دارد که آنها را به استفاده از دوش واژینال علاقهمند کردهاست. در این بخش تعدادی از پرطرفدارترین دلایل را از لحاظ علمی بررسی میکنیم.
1. احساس تمیزی بیشتر و از بین بردن بو
این طور تصور میشود که واژن باید فاقد هر نوع بو و ترشح باشد. در صورتیکه واژن طبیعی بوی ملایم و خاصی دارد و خروج مقداری ترشح نیز کاملا عادی است. یکی از کاربردهای اصلی دوش واژینال نیز ایجاد حس تمیزی و برطرف کردن بو است. نشانههایی وجود دارد که به کمک آنها میتوانید مشکلات جدی را تشخیص داده و برای درمان آنها به متخصص زنان مراجعه کنید.
2. تلاش برای پیشگیری از بارداری بعد از رابطه جنسی
استفاده از دوش واژینال برای پیشگیری از بارداری ناخواسته نه تنها اثر مثبت ندارد بلکه ممکن است اثر عکس داشته باشد. اسپرمها از آنچه تصور میکنید بسیار سریعتر حرکت میکنند. بلافاصله بعد از انزال در صورت عدم پیشگیری مناسب تعداد زیادی اسپرم وارد دهانه رحم میشوند و بارداری رخ میدهد.
همانطور که گفته شده دوش واژینال فقط محیط واژن را شستشو میدهد و هیچ دسترسی به اسپرمهایی که وارد رحم شدهاند، ندارد. حتی ممکن است با فشار آنها را به سمت بالاتر و داخل دهانه رحم پرتاب کند و احتمال لقاح را حتی بیشتر کند.
از سویی باید بدانید که بارداری فرایندی هورمونی و شیمیایی است و هیچ نوع شستشوی فیزیکی قادر نخواهد بود جلوی نفوذ اسپرم به تخمک را که در لولههای فالوپ قرار دارند، بگیرد.
باید بدانید اگر با وجود استفاده از دوش واژینال بارداری رخ دهد، خطر بارداری خارج رحم به شدت افزایش مییابد. این وضعیت برای سلامت مادر بسیار خطرناک و نیازمند مداخله اورژانسی پزشک است.
3. تلاش برای پیشگیری یا درمان عفونت
برخلاف تبلیغات گسترده در خصوص مزایای دوش واژینال در پیشگیری یا درمان عفونتهای زنان، این موضوع از لحاظ علمی برای سلامت واژن خطرناک محسوب میشود. اکثر متخصصان زنان به طور قاطع این کار را ممنوع اعلام کردهاند و دلایل زیر را مطرح میکنند:
- پنهانسازی علائم عفونت و عدم تشخیص و درمان بهموقع
- خطر انتقال و راندن عفونت به سمت رحم، لولههای فالوپ و تخمدانها
- احتمال عفونت مکرر و مقاوم به درمان
راهکار اصولی برای این نگرانی، اگر عفونت دارید، این است که به پزشک مراجعه کنید تا نوع عفونت تشخیص داده شده و درمان متناسب با آن تجویز شود. اما با هدف پیشگیری از عفونت، شستشوی فرج (ناحیه خارجی) با آب ولرم به تنهایی یا شویندههای واژینال مخصوص بانوان کافی است و داخل واژن نیازی به شستشو ندارد.
4. شستشوی خون باقیمانده پس از قاعدگی
این باور قدیمی وجود دارد که داخل واژن بعد از قاعدگی کثیف است و خون باقیمانده را باید خارج کرد. این تصور از دیدگاه علمی نه تنها کاملا غلط است که حتی آسیبزننده است.
واژن به طور طبیعی دارای مکانیسمی است که میتواند خون و بافتهای باقیمانده را به بیرون براند. ترشحات طبیعی که بعد از پریود مشاهده میکنید همان پاکسازی خودکار واژن است که با تولید مخاط، ذرات باقیمانده را به بیرون هدایت میکند و دیگر نیازی به دخالت خارجی نیست.
توجه کنید در طول قاعدگی یا بلافاصله بعد از آن pH واژن تغییر کرده و دهانه رحم کمی بازتر میشود. شما با فشار آب یا مواد شیمیایی در این زمان، فقط احتمال ورود باکتریها را به رحم بیشتر میکنید. این کار همچنین تعادل اسیدی واژن را که به طور طبیعی در حال بازگشت است، دوباره برهم میزند.
اگر هدف شما از استفاده از دوش واژینال برای رهایی از بوی خون پریودی است، این کار میتواند باکتریهای مفید این منطقه را از بین برده و موجب رشد باکتریهای بیهوازی شود که خود عاملی برای ایجاد بوی زننده شبیه به بوی ماهی هستند.
احتمالا تا اینجا به این مسئله پی بردهاید که شستشوی داخل واژن با روشها یا وسایلی مانند دوش واژینال کاربردی نیست و میتواند با معایبی نیز همراه باشد. در ادامه مکانیسم طبیعی واژن را شرح میدهیم، این دانش به شما کمک میکند بدانید که چرا اساسا دوش واژینال بیفایده است.
چرا دوش واژینال غیرضروری است؟
واژن ارگانی با خاصیت خود تمیزشونده است. به بیان ساده به طور طبیعی و بدون نیاز به ماده شوینده، صابون یا دوش داخلی، میتواند خود را سالم و تمیز نگه دارد. این سیستم هوشمند به سه طریقه کار میکند:
ترشحات طبیعی: دیواره واژن به طور مداوم مقداری مایع و مخاط تولید میکند. این ترشحات از دهانه رحم به بیرون حرکت میکنند. در این مسیر سلولهای مرده، باکتریهای مضر و بقایای خون قاعدگی به بیرون بدن هدایت میشوند. در واقع ترشحاتی که روزانه روی لباس زیر مشاهده میشوند، نشاندهنده این است که این سیستم تمیزکننده واژن به درستی کار میکند.
تعادل اسیدیته: واژن به طور طبیعی محیطی اسیدی (pH بین 3.8 تا 4.5) دارد. این ویژگی خود مانند یک سد دفاعی عمل کرده و مانع از رشد میکروبها و قارچهای خطرناک میشود. اما دوش واژینال یا استفاده از صابون در این ناحیه میتواند محیط را قلیایی کرده و قدرت دفاعی واژن را در برابر مهاجمان تضعیف سازد.
باکتریهای مفید: در واژن سالم میلیاردها باکتری مفید (لاکتوباسیلها) زندگی میکنند، وظیفه آنها تولید مواد ضدعفونیکننده طبیعی است که رشد و تکثیر باکتریهای مضر را مهار میکنند.
عوارض و خطرات دوش واژینال
دوش واژینال با خطرات و مشکلاتی همراه است که پزشکان به هیچوجه آن را توصیه نمیکنند. این عوارض عبارتند از:
1. عفونتهای باکتریایی
واژن برای کارکرد طبیعی نیازمند تعادل بین باکتریهای خوب و بد است. هنگامیکه این تعادل به هر علتی از جمله استفاده از دوش واژینال از بین میرود، باکتریهای مضر فرصت رشد بیشتری مییابند. این موضوع منجر به واژینوز باکتریایی میشود که علائمی مثل بوی ناخوشایند ماهی و ترشحات خاکستری دارد.
2. بیماری التهابی لگن (PID)
احتمال ابتلا به بیماری التهابی لگن، یکی از خطرناکترین عوارض دوش واژینال است. فشاری که مایع دوش واژینال وارد میکند، میتواند باکتریهای موجود در واژن را به سمت دهانه رحم، خودِ رحم و لولههای فالوپ پرتاب کند.
3. مشکلات بارداری
زنانی که به طور مداوم از دوش واژينال استفاده میکنند با چالشهای جدی در بارداری از جمله افزایش خطر زایمان زودرس و حاملگی خارج از رحم مواجه خواهند شد.
4. افزایش خطر ابتلا به STI
دوش واژینال ممکن است باعث ایجاد خراشهای میکروسکوپی در بافت ظریف واژن گردد. همچنین با از بین بردن مخاط محافظتی، واژن را در برابر ویروسها و باکتریهای بیماریهای مقاربتی مثل HIV، کلامیدیا یا سوزاک بیدفاع میکند. در واقع، دوش واژینال یک مسیر هموار برای ورود این عوامل بیماریزا ایجاد میکند.
5. خشکی و التهاب
مواد شیمیایی، اسانسها و حتی سرکه موجود در محلولهای دوش، میتواند چربیهای طبیعی و رطوبت بافت واژن را از بین ببرد. این مشکل به صورت عوارض زیر بروز مییابد:
- سوزش و خارش مداوم
- درد هنگام رابطه جنسی به دلیل خشکی مفرط
- تحریکپذیری بافت واژن در برابر کوچکترین عوامل خارجی
دوش واژینال را از کجا تهیه کنیم؟
میتوانید وسایل دوش واژینال را از داروخانهها یا فروشگاههای آنلاین محصولات بهداشتی تهیه کنید، اما طبق نظر پزشکان و منابع علمی معتبر، استفاده از آن برای بهداشت واژن ضروری نیست و حتی میتواند مضر باشد. به همین دلیل توصیه میشود پیش از خرید یا استفاده، حتما با متخصص زنان مشورت کنید تا دچار عوارض ناخواسته نشوید.
جایگزینهای ایمن برای بهداشت واژن
هر اندازه کمتر در سیستم داخلی واژن دخالت کنیم، سلامت آن بیشتر حفظ میشود. بهجای دوش واژینال میتوانید روشهای تایید شده زیر را بهکار بگیرید:
1. روش صحیح شستشوی ناحیه تناسلی
تنها بخشی از دستگاه تناسلی که نیاز به شستشو دارد، فرج است که همان بخش خارجی است. آب ولرم بیخطرترین پاککننده برای ناحیه تناسلی است. اگر تمایل دارید از یک شوینده کمک بگیرید، فقط از پنهای درماتولوژیک یا ژلهای شستشوی بانوان، استفاده کنید، آن هم فقط برای بخشهای بیرونی.
2. خشک کردن صحیح
رطوبت ناحیه تناسلی محیط را برای رشد قارچها فراهم میکند. همیشه بعد از شستشو، این ناحیه را با یک حوله یا پارچه نخی نرم و تمیز یا دستمال کاغذی باکیفیت و بدون پرز به صورت ضربهای و به آرامی خشک کنید. توجه کنید برای خشک کردن از سمت جلو به عقب پاک کنید تا باکتریهای ناحیه گوارشی به واژن منتقل نشود.
3. انتخاب شویندههای مناسب
برای انتخاب یک شوینده مناسب که به سیستم طبیعی واژن آسیبی نرساند، نکات زیر را در نظر بگیرید:
- فاقد اسانس و عطر
- تنظیمکننده pH
- فاقد مواد صابونی
- دارای ترکیبات التیامبخش
برخی از انواع ژلهای شستشوی بانوان در داروخانه آنلاین مثبت سبز عبارتند از:
- ژل بهداشتی لافارر
- ژل بهداشتی روزانه پنبه ریز
- ژل بهداشتی بانوان مارگریت
- ژل بهداشتی هیدرودرم
4. نکات بهداشتی در زمان قاعدگی
بهجای استفاده از دوش واژینال در زمان قاعدگی این اصول را رعایت کنید:
- پد بهداشتی یا تامپون را هر 4 الی 6 ساعت عوض کنید.
- بعد از هر بار مراجعه به دستشویی، ناحیه خارجی را با آب ولرم بشویید.
- در این ایام از لباس زیر نخی استفاده کنید تا به جریان هوا و جلوگیری از عفونت قارچی کمک کند.
- اگر از کاپ قاعدگی استفاده میکنید، در هر بار تخلیه آن را با آب سرد و در پایان دوره حتما با آب جوش به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه استریل کنید.
- در دوران قاعدگی از دستمال مرطوب معطر یا آرایشی برای تمیز کردن خود اجتناب کنید، زیرا موجب التهاب پوستی و خارش شدید میشود.
5. بهداشت بعد از رابطه جنسی
به جای دوش واژینال بعد از رابطه جنسی، سادهترین و موثرترین کار ادرار کردن است. این کار کمک میکند تا باکتریهایی که ممکن است وارد مجرای ادراری شده باشند، تخلیه گردند. از عفونتهای ادراری نیز پیشگیری میکند. شستشوی ناحیه خارجی با آب ولرم نیز کاملا کافی است.
6. نقش لباس زیر نخی
لباس زیر تمام نخ و پنبهای اجازه تنفس به پوست داده و رطوبت به خوبی جذب میکند. در عوض لباسهای زیر از جنس نایلون و شلوارهای تنگ و چسبان محیط را گرم و مرطوب نگه میدارند که عامل اصلی عفونتهای قارچی است.
7. نقش تغذیه در سلامت واژن
سلامت واژن از درون شروع میشود. مصرف محصولات حاوی پروبیوتیک شامل ماست و قرص پروبیوتیک میتواند به تعادل فلور واژن کمک کند، هر چند جایگزین درمان پزشکی نیست. همچنین نوشیدن آب کافی باعث میشود ترشحات طبیعی واژن رقیق و سالم باقی بماند و فرایند خودپاککنندگی بهتر انجام شود.
سخن پایانی
در پایان این مقاله از مجله سلامت مثبت سبز خاطرنشان میکنیم بزرگترین لطفی که میتوانید در حق سلامت خود انجام دهید، اعتماد به قدرت پاککنندگی طبیعی بدن است. واژن خود با تکیه بر باکتریهای مفید و محیط اسیدی، به بهترین شکل از سلامت و باروری محافظت میکند. همچنین واژن نیازی به خوشبوکننده یا شویندههای داخلی ندارد. اگر مشکلات جدی مانند بوی تند، خارش و عفونت مشاهده کردید برای بررسی به پزشک مراجعه کنید.
