آیا مصرف قرص ضدبارداری در افزایش وزن اثر دارد؟
ارتباط بین افزایش وزن و جلوگیری از بارداری، یکی از پرتکرارترین دغدغههای زنان است. اما شواهد علمی نشان میدهد پاسخ این سوال، ساده و یکبعدی نیست. در اغلب مطالعات، قرصهای ترکیبی (حاوی استروژن و پروژسترون) سبب افزایش وزن چشمگیر و پایدار نشدهاند؛ با این حال برخی افراد تغییراتی را در هفتهها یا ماههای ابتدایی تجربه میکنند.
باور عمومی این است که مصرف قرص ضدبارداری، چاقی قطعی به همراه دارد. این تصور به چند دلیل شکل گرفته است:
- تجربه پفکردگی و سنگینی در ماههای اول مصرف
- افزایش اشتها در برخی افراد
- همزمانی مصرف قرص با تغییرات سبک زندگی
- روایتهای فردی در شبکههای اجتماعی
مرور سیستماتیک مطالعات نشان میدهد:
- قرصهای ترکیبی افزایش وزن قابلتوجه و ماندگار ایجاد نمیکنند.
- تغییرات وزنی اغلب کمتر از 2 کیلوگرم و موقتی هستند.
- آمپولهای پروژستینی طولانیاثر بیشتر از قرصها با افزایش وزن مرتبط بودهاند.
- پاسخ بدن به هورمونها کاملا به ژنتیک فرد وابسته است.
بنابراین، افزایش وزن بر اثر جلوگیری از بارداری بیشتر در گروه خاصی از مصرفکنندگان دیده میشود و یک عارضه همگانی محسوب نمیشود. اما اگر تجربه چاقی با انواع قرص ضدبارداری را دارید، میتوانید از دیگر روشهای جلوگیری مثل کاندوم استفاده کنید.
سایت Health line در این زمینه مینویسد:
معمولا تصور میشود که برخی روشهای پیشگیری از بارداری باعث افزایش وزن میشوند. با این حال، مطالعات نشان میدهد بیشتر افراد در طول سالهای باروری خود بهطور طبیعی دچار افزایش وزن میشوند، صرفنظر از اینکه از چه روش پیشگیری از بارداری استفاده میکنند.
مرکز ملی همکاری برای سلامت زنان و کودکان چندین مطالعه درباره افزایش وزن و آییودی مسی را بررسی کرده و هیچ شواهدی مبنی بر تاثیر آییودی بر وزن پیدا نکرده است.
طبق گزارش مرکز ملی اطلاعات زیستفناوری (NCBI)، روشهای هورمونی پیشگیری از بارداری نیز احتمالا باعث افزایش وزن قابلتوجهی نمیشوند.
اگر احساس میکنید به دلیل روش هورمونی پیشگیری از بارداری دچار افزایش وزن شدهاید، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید. انواع مختلفی از روشهای پیشگیری از بارداری در دسترس هستند و میتوان گزینه مناسبتری را انتخاب کرد.
نقش استروژن و پروژسترون در افزایش وزن زنان
استروژن موجود در قرصهای ترکیبی ممکن است سبب مشکلات زیر شود:
- احتباس سدیم و آب در بدن
- احساس پفکردگی
- نوسانات موقتی وزن
این نوع افزایش وزن ناشی از تجمع مایعات است و ارتباطی با افزایش توده چربی ندارد. به همین دلیل بسیاری از افراد پس از تطابق بدن با هورمونها، این حالات را از دست میدهند.
پروژسترون (یا پروژستینهای مصنوعی) نیز میتواند از چند مسیر بر وزن اثر بگذارد:
- تحریک اشتها در برخی افراد
- تغییر در حساسیت به انسولین
- تسهیل ذخیره چربی در صورت دریافت کالری اضافی
در تجربههای گزارششده، برخی افراد بیان میکنند که پس از شروع روشهای پروژستینی، میل بیشتری به خوردن میانوعده داشتهاند؛ در حالی که دیگران هیچ تغییری احساس نکردهاند. این تفاوت نشان میدهد پاسخ متابولیک بدن به پروژسترون در همه افراد یکنواخت نیست.
تفاوت افزایش وزن واقعی با احتباس آب
برای تحلیل دقیق افزایش وزن بر اثر جلوگیری از بارداری، باید بین دو مفهوم تمایز قائل شد:
احتباس آب:
- افزایش سریع وزن (چند روز تا چند هفته)
- احساس ورم یا پفکردگی
- برگشتپذیر
افزایش چربی بدن:
- تدریجی
- وابسته به دریافت کالری و فعالیت بدنی
- پایدارتر
در بسیاری از موارد، آنچه چاقی ناشی از قرص ضدبارداری تلقی میشود، در واقع احتباس مایعات یا افزایش اشتهای کنترلنشده است و ارتباطی به اثر مستقیم هورمونها بر تولید چربی ندارد.
کدام روشهای پیشگیری از بارداری بیشتر با افزایش وزن مرتبط هستند؟
وقتی درباره افزایش وزن بر اثر جلوگیری از بارداری صحبت میکنیم، باید بین روشهای مختلف تمایز قائل شویم. همه روشها اثر یکسانی بر وزن ندارند و شدت تغییرات، به نوع هورمون و پاسخ بدن هر فرد بستگی دارد. در ادامه اثر هر یک از روشهای جلوگیری از بارداری بر افزایش وزن را بررسی کردهایم:
تاثر قرصهای ترکیبی ضدبارداری (استروژن + پروژستین) بر افزایش وزن
این قرصها حاوی دو هورمون هستند:
- استروژن: بیشتر با احتباس مایعات مرتبط است.
- پروژستین: در برخی افراد میتواند اشتها را افزایش دهد.
شواهد علمی نشان میدهد افزایش وزن قابلتوجه و پایدار با این قرصها شایع نیست.
تاثیر قرصهای پروژستینی (Mini Pill) در افزایش وزن
این قرصها فاقد استروژن هستند و فقط پروژستین دارند. از نظر تئوریک:
- احتباس آب کمتر از قرصهای ترکیبی است.
- اما در برخی افراد افزایش اشتها گزارش شده است.
برخی مصرفکنندگان بیان میکنند که بعد از شروع این قرصها مثل قرص سیپروترون کامپاند برای جلوگیری از بارداری میل به ریزهخواری در آنها بیشتر شده، در حالی که دیگران هیچ تغییری تجربه نکردهاند.
تاثیر آمپولهای پیشگیری از بارداری (مثل دپو) بر چاقی
آمپولهای پروژستینی طولانیاثر بیشترین ارتباط را با افزایش وزن بر اثر جلوگیری از بارداری دارند. مطالعات نشان دادهاند افزایش وزن میتواند تدریجی و طی 1 تا 2 سال اتفاق بیفتد. افزایش توده چربی در برخی مصرفکنندگان مشاهده شده است. احتمال افزایش اشتها بیشتر از سایر روشهاست. برخی افراد افزایش وزن تدریجی و ماندگار بر اثر استفاده از این روش جلوگیری را گزارش کردهاند، در حالی که گروهی دیگر تغییر محسوسی نداشتهاند.
تاثیر انواع آی یو دی بر چاقی
iud در 2 نوع هورمونی و مسی وجود دارد که نوع هورمونی آن مقدار کمی پروژستین آزاد میکند که اثر موضعی دارد. مطالعات افزایش وزن قابلتوجهی را با این روش تایید نکردهاند، اگرچه برخی افراد تغییرات جزئی گزارش میکنند.
آی یو دی مسی کاملا غیر هورمونی است و هیچ اثری بر اشتها یا متابولیسم ندارد. افزایش وزن مستقیمی مرتبط با آن گزارش نشده است. اگر فردی بعد از استفاده از آییودی مسی وزن اضافه کند، علت در عوامل دیگر مانند سبک زندگی یا تغییرات هورمونی طبیعی بدن جستوجو میشود.
تاثیر ایمپلنتهای زیرپوستی در افزایش وزن
ایمپلنتها حاوی پروژستین هستند و بهصورت مداوم هورمون آزاد میکنند. در برخی مطالعات، افزایش وزن خفیف در بخشی از مصرفکنندگان و همچنین تفاوت قابلتوجه بین افراد گزارش شده است. در تجربه برخی مصرفکنندگان نیز، تغییر اشتها یا افزایش جزئی وزن دیده شده، اما در بسیاری موارد وزن ثابت مانده است.
علت افزایش وزن بعد از مصرف قرص ضد بارداری چیست؟
گاهی افزایش وزن بر اثر جلوگیری از بارداری بعد از شروع قرص ضدبارداری دیده میشود، اما همیشه به معنی چاقی واقعی نیست. این تغییر میتواند موقت باشد یا بهصورت غیرمستقیم (مثلا از طریق اشتها و سبک زندگی) اتفاق بیفتد. از جمله دلایل چاقی بعد از جلوگیری از بارداری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- احتباس مایعات: استروژن میتواند باعث نگهداشتن آب و نمک در بدن شود و وزن را بهطور موقت بالا ببرد. قرص دروسبلین، کمتر از قرصهای نسل قدیم بدن را دچار احتباس آب میکند.
- افزایش اشتها: پروژستین در برخی افراد احساس گرسنگی را بیشتر میکند و کالری دریافتی بالا میرود.
- تغییرات هورمونی: نوسان هورمونها میتواند روی خلقوخو، خواب و میل غذایی اثر بگذارد و زمینه اضافه وزن ایجاد کند.
- کاهش فعالیت یا تغییر سبک زندگی: خستگی، بیحوصلگی یا تغییر برنامه روزانه ممکن است فعالیت را کم و وزن را زیاد کند.
- عوامل فردی (سن، متابولیسم، زمینه ژنتیکی): واکنش بدن به قرص در افراد متفاوت است و بعضیها بهصورت طبیعی مستعد اضافه وزن هستند.
افزایش وزن ناشی از قرصهای جلوگیری دائمی است یا موقتی؟
در اغلب موارد، افزایش وزن بر اثر جلوگیری از بارداری دائمی نیست و بهویژه در ماههای ابتدایی مصرف، بیشتر به دلیل احتباس آب و نوسانات هورمونی رخ میدهد. بسیاری از افراد بعد از چند چرخه قاعدگی، با تطابق بدن با هورمونها، بازگشت به وزن قبلی یا تثبیت وزن را تجربه میکنند. با این حال، اگر افزایش وزن ناشی از افزایش اشتها و دریافت کالری بیشتر باشد، میتواند تدریجی و ماندگار شود.
بدن طی 2 تا 3 ماه نخست مصرف روشهای هورمونی تغییرات زیر را تجربه میکند:
- به سطح جدید استروژن و پروژستین عادت میکند
- احتباس مایعات کاهش پیدا میکند
- نوسانات اشتها متعادلتر میشود
در تجربه برخی افراد، احساس پفکردگی و افزایش 1 الی 2 کیلوگرمی در ابتدای مصرف دیده شده که پس از چند ماه بدون اقدام خاصی برطرف شده است.
چه زمانی باید نگران چاقی بعد از قرص جلوگیری شویم؟
اگر موارد زیر را تجربه کردید، لازم است بررسی دقیقتری انجام شود:
- افزایش وزن بیش از 3 الی 4 کیلوگرم و پیشرونده باشد.
- با افزایش اشتهای شدید و کنترلنشده همراه باشد.
- علائمی مانند خستگی شدید، ریزش مو یا اختلال قاعدگی وجود داشته باشد.
- سابقه مشکلات تیروئید یا مقاومت به انسولین مطرح باشد.
در این شرایط، ارزیابی پزشکی برای یافتن علل زمینهای ضروری است.
چه کسانی بیشتر در معرض افزایش وزن ناشی از جلوگیری از بارداری هستند؟
برخی افراد که ممکن است بیشتر مستعد افزایش وزن بر اثر جلوگیری از بارداری باشند، عبارتند از:
- افرادی با سابقه اضافه وزن: متابولیسم پایه پایینتر و حساسیت بیشتر به تغییرات کالری دارند.
- افراد حساس به نوسانات هورمونی: ممکن است با تغییرات خلقی و اشتهایی شدیدتری مواجه شوند.
- افراد با اختلالات تیروئید یا مقاومت به انسولین: تغییرات هورمونی میتواند کنترل وزن را در آنها دشوارتر کند.
چطور از افزایش وزن هنگام مصرف روشهای پیشگیری جلوگیری کنیم؟
اگر نگران افزایش وزن بر اثر جلوگیری از بارداری هستید، رویکرد پیشگیرانه و آگاهانه میتواند نقش مهمی در کنترل وزن داشته باشد. بیشتر تغییرات وزنی قابل مدیریت هستند، بهشرط آن که همزمان به سبک زندگی توجه شود. از جمله نکاتی که برای کنترل وزن در هنگام مصرف قرص ضدبارداری میتوانید رعایت کنید، میتوان روشهای زیر را نام برد:
1- مدیریت تغذیه:
- تنظیم وعدههای منظم و پرپروتئین برای جلوگیری از ریزهخواری
- کاهش مصرف قندهای ساده و کربوهیدراتهای تصفیهشده
- توجه به کالری دریافتی بهویژه در ماههای اول شروع روش
2- کنترل اشتها:
- مصرف فیبر کافی (سبزیجات، حبوبات، غلات کامل)
- نوشیدن آب کافی برای کاهش گرسنگی کاذب
- خواب منظم برای جلوگیری از افزایش هورمونهای محرک اشتها
در تجربه برخی افراد، افزایش اشتها در هفتههای ابتدایی با تنظیم وعدهها و افزایش پروتئین، بدون افزایش وزن کنترل شده است.
3- فعالیت بدنی مناسب:
- حداقل 150 دقیقه فعالیت هوازی در هفته
- تمرینات قدرتی برای حفظ توده عضلانی
- پرهیز از کاهش ناگهانی تحرک روزانه
4- انتخاب روش مناسب با مشورت پزشک:
- بررسی سابقه اضافهوزن یا مشکلات متابولیک
- انتخاب روش با کمترین اثر سیستمیک در صورت حساسیت هورمونی
- ارزیابی منظم وزن و علائم در ماههای اول
اگر بعد از شروع روش پیشگیری وزن اضافه کردیم چه کنیم؟
افزایش وزن خفیف در ابتدای مصرف همیشه به معنای نیاز فوری به تغییر روش نیست. معمولا 2 تا 3 ماه برای تطابق بدن با هورمونها زمان لازم است. اگر افزایش وزن ناشی از احتباس آب باشد، اغلب در همین بازه کاهش مییابد.
در صورتی که افزایش وزن پیشرونده و بیش از 3 تا 4 کیلوگرم، افزایش اشتهای شدید و کنترلنشده و عدم بهبود پس از چند ماه اصلاح سبک زندگی مشاهده کردید، هم نظارت پزشک و هم تغییر روش جلوگیری نیاز است.
گاهی افزایش وزن همزمان با شروع روش پیشگیری رخ میدهد، اما علت اصلی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- کمکاری تیروئید
- مقاومت به انسولین
- کاهش تحرک
- استرس و اختلال خواب
بررسی این عوامل پیش از تغییر روش جلوگیری اهمیت دارد.
بهترین راههای پیشگیری از بارداری بدون افزایش وزن
اگر نگرانی اصلی شما افزایش وزن بر اثر جلوگیری از بارداری است، انتخاب روشهایی با حداقل اثر هورمونی یا دوز پایینتر میتواند کمککننده باشد. توجه داشته باشید که واکنش بدن به هر روش متفاوت است و سبک زندگی نیز نقش مهمی در کنترل وزن دارد. بهترین راههای پیشگیری از بارداری با کمترین احتمال افزایش وزن عبارتند از:
- آییودی مسی (غیرهورمونی)
- کاندوم (زنانه یا مردانه)
- دیافراگم یا کلاهک دهانه رحم
- قرصهای ترکیبی با دوز پایین استروژن
- آییودی هورمونی با دوز پایین
- روشهای طبیعی (آگاهی از زمان تخمکگذاری)
در نهایت، انتخاب بهترین گزینه باید بر اساس شرایط فردی، سابقه متابولیک و مشورت پزشکی انجام شود.
آیا تغییر روش پیشگیری سبب کاهش وزن میشود؟
در مقابل این پرسش، پاسخ قطعی برای همه افراد وجود ندارد. اگر افزایش وزن واقعا ناشی از یک روش هورمونی خاص باشد، تغییر آن ممکن است به تثبیت یا حتی کاهش وزن کمک کند؛ اما اگر علت اصلی افزایش کالری یا سبک زندگی باشد، تغییر روش بهتنهایی تاثیر زیادی نخواهد داشت. برخی افراد پس از قطع آمپولهای پروژستینی، توقف روند افزایش وزن را گزارش کردهاند؛ در حالی که در دیگران تغییری مشاهده نشده است. این تفاوت نشان میدهد پاسخ بدن کاملا وابسته به بدن فرد است.
سخن آخر
افزایش وزن بر اثر جلوگیری از بارداری ممکن است برای برخی افراد رخ دهد اما لزوما ارتباطی با نوع روش پیشگیری ندارد. در برخی موارد، مصرف قرص هورمونی برای جلوگیری از بارداری ممکن است منجر به افزایش وزن جزیی شود اما در اکثر مواقع بعد از مدتی رفع خواهد شد. اگر پاسخ به سوالات و دغدغههای ذهنی شما در بخش سوالات متداول این مقاله از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز نیست، هرگونه سوال و ابهام خود را در زمینه افزایش وزن ناشی از قرص ضد بارداری از قسمت نظرات با ما در میان بگذارید تا پزشکان مثبت سبز در اسرع وقت به شما پاسخ دهند.
