شاخص آلودگی هوا چیست؟


0 314

همانطور که وضعیت آب و هوا روز به روز و گاهی ساعت به ساعت تغییر می‌کند، کیفیت هوا نیز می‌تواند متغیر باشد. کیفیت هوا تنفس انسان و زندگی او را تحت تاثیر قرار می‌دهد. مدیریت نظارت و پایش کیفیت هوا در شهرهای بزرگ، داده‌های مربوط به کیفیت هوا را به شاخص کیفیت هوا تبدیل کرده و اطلاعات مورد نیاز را در اختیار عموم مردم قرار می‌دهد. برای آشنایی با شاخص کیفیت هوا و همچنین شاخص آلودگی هوا با این مقاله از مجله از داروخانه اینترنتی مثبت سبز با ما همراه باشید.

شاخص آلودگی هوا و شاخص کیفیت هوا

شاخص آلودگی هوا یا  Pollutant Standards Index معیاری برای سنجش آلودگی هوا است. شاخص کیفیت هوا یا همان AQI  یا Air quality index نیز عددی است که از آن برای توصیف وضعیت آلودگی هوا استفاده می‌کنند. به‌طور کلی شاخص کیفیت هوا که شاخصی است برای گزارش روزانه‌ کیفیت هوا نشان می‌دهد که هوای اطرافتان چقدر تمیز و یا چه میزان آلوده است و این حد از آلودگی چه اثراتی ممکن است بر سلامتی داشته باشد. این شاخص بر اثراتی بر سلامتی متمرکز است که ممکن است چند ساعت یا چند روز بعد از تنفس در هوای آلوده و ناسالم با آنها مواجه شوید.

در واقع شاخص کیفیت هوا که یک ابزار کلیدی جهت آگاهی از کیفیت هوا و تعیین میزان آلودگی آن است برای پنج آلاینده اصلی هوا یعنی ذرات معلق، دی اکسیدنیتروژن، ازن سطح زمین (ازن بد)، مونواکسیدکربن و دی اکسیدگوگرد محاسبه می‌شود. با افزایش عددی شاخص کیفیت هوا، درصد بیشتری از مردم احتمالا دچار پیامد‌های بهداشتی ناشی از آلودگی هوا می‌شوند. مقادیر شاخص آلودگی هوا معمولا به صورت طیف‌هایی گروه‌بندی می‌شوند. هر طیف با یک نام توصیف‌کننده، یک کد رنگی و توصیه‌هایی برای بهداشت عمومی مشخص می‌شود. شاخص‌های کیفیت هوا در کشور‌های مختلف برحسب استاندارد‌های ملی مختلفی که دارند متفاوت هستند. در کشور ما حدود چهل سال است که برنامه‌های سنجش آلاینده‌های هوا در تهران و برخی از شهرهای بزرگ اجرا می‌شود.

شاخص آلودگی هوا چیست؟

طیف‌های مختلف شاخص کیفیت هوا (AQI)

شاخص کیفیت هوا(AQI)  به شش دسته زیر تقسیم بندی می‌شود.

  • خوب(Good) :میزان AQI در این حالت بین دو رقم ۰ و ۵۰ است. در این شرایط، کیفیت هوا مطلوب و رضایت بخش بوده و فاقد ریسک سلامتی است و یا ریسک سلامتی آن ناچیز است. این حالت را با رنگ سبز نشان می دهند. در کشور ما معمولاً به این حالت، وضعیت “پاک” گفته می شود.
  • متوسط (Moderate): میزان AQI در این حالت بین اعداد ۵۱ و ۱۰۰ است. کیفیت هوا در این شرایط قابل قبول است؛ ولی ممکن است آلودگی در این سطح برای تعداد بسیار کمی از افراد (گروه‌های حساس) با ملاحظات بهداشتی خاصی همراه باشد. در این شرایط افرادی که نسبت به ذرات معلق، دی اکسید نیتروژن و ازن حساسیت دارند ممکن است علائمی را بروز دهند که نشان دهنده مشکلات تنفسی است.

وقتی شاخص آلودگی هوا در وضعیت متوسط قرار دارد، افرادی که جزو گروه‌های حساس هستند حتی الامکان باید فعالیت‌های طولانی یا سنگین را کاهش دهند. فعالیت طولانی عبارت است از هر گونه فعالیت خارج از منزل که به‌طور متناوب، طی مدت چندین ساعت انجام شده و سبب شود که نفس کشیدن تا حدی سخت‌ تر از حالت طبیعی شود. این حالت را با رنگ زرد نشان می دهند. فعالیت سنگین نیز عبارت است از هر گونه فعالیت شدید در خارج از منزل که سبب شود نفس کشیدن به سختی صورت گیرد. در کشور ما معمولاً به این طیف، وضعیت “سالم” گفته می‌شود.

  • ناسالم برای گروه های حساس (Unhealthy for sensitive groups) :  در این حالت میزان   AQI بین ۱۰۱ و ۱۵۰ است و معمولا برای افرادی که جزو گروه‌های حساس نیستند مشکلی ایجاد نمی‌کند.  بیماران قلبی- عروقی، بیماران تنفسی، افراد دارای نارسایی کبد و کلیه، خردسالان، افراد مسن، مادران باردار و بیمارانی که دارو‌های سرکوب کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کنند از جمله گروه‌های حساس و پرخطر هستند. این دسته از افراد باید از تردد در سطح شهر خودداری کنند. این سطح از آلودگی را با رنگ نارنجی نشان می‌دهند.
  • ناسالم (Unhealthy) : میزان AQI  در این حالت بین ۱۵۱ و ۲۰۰ است. در این شرایط هر فردی ممکن است سلامتی‌اش به خطر بیفتد. همچنین اعضای گروه‌های حساس در چنین شرایطی بیش از سایرین، اثر آلودگی هوا بر سلامتی خود را تجربه می‌کنند. این سطح از آلودگی را با رنگ قرمز نشان می‌دهند.
  • بسیار ناسالم (Very unhealthy) :در این حالت  AQI بین ۲۰۱ و ۳۰۰ قرار دارد و هشداری برای سلامتی محسوب می‌شود. در این شرایط کلیه گروه‌ها (حساس و غیر حساس) ممکن است اثرات جدی را بر سلامت خود تجربه کنند. این حالت را با رنگ بنفش نشان می‌دهند.
  • خطرناک(Hazardous) : در این وضعیت شاخص آلودگی هوا از ۳۰۰ بالاتر است و اخطاری جدی برای سلامت انسان محسوب شده و بیانگر شرایط بسیار اضطراری است. در این وضعیت، احتمال اینکه اکثر افراد جامعه دچار مشکلات جدی شوند بسیار زیاد است. این حالت را با رنگ خرمایی نشان می‌دهند.

شاخص آلودگی هوا چیست؟

روش محاسبه شاخص آلودگی هوا

برای محاسبه شاخص کیفیت هوا (AQI)  باید غلظت یک ماده آلاینده در طول یک دوره میانگین مشخص را اندازه گیری کرد. این اندازه گیری به وسیله ایستگاه‌های پایش هوا یا مدل‌ها انجام می‌شود. غلظت یک ماده آلاینده و مدت زمان حضور آن بیانگر میزان یک آلاینده در هوا است.

با استفاده از پژوهش‌های اپیدمیولوژیک یا همه‌گیرشناختی، میزان هر آلاینده محاسبه می‌شود. آلاینده‌های هوا قدرت یکسانی نداشته و ضریبی که برای تبدیل غلظت آلاینده به AQI استفاده می‌شود بسته نوع آلاینده متفاوت است. بسیاری از کشور‌ها میزان‌ ذرات معلق، ازن موجود در سطح زمین، دی‌اکسید گوگرد، مونوکسید کربن و دی‌اکسید نیتروژن موجود در هوا را پایش و شاخص کیفیت هوا را بر اساس آنها محاسبه می‌کنند.

عوارض بهداشتی حاصل از مهمترین آلاینده‌های هوا

برای آگاهی از عوارض بهداشتی مرتبط با مهمترین آلاینده‌های هوا در ادامه این مطلب با ما همراه باشید.

ذرات معلق

به هر نوع ماده اعم از جامد یا مایع که از یک مولکول بزرگ‌تر و از ۵۰۰ میکرون کوچک‌تر باشد، ذره گفته می‌شود. ذرات معلق در هوا  اصطلاحی است که برای توصیف ذرات جامد و مایع پراکنده شده در هوا استفاده می‌شود. ذرات معلق هم از نظر جنس و هم از نظر سایز بسیار متنوع هستند ولی با توجه به اندازه به سه نوع ذرات درشت، ریز و بسیار ریز تقسیم بندی می‌شوند. ذرات معلق ریز می‌توانند سبب بیماری‌های قلبی و ریوی شده و یا آنها را تشدید کنند. ذرات معلق بسیار ریز نیز به قسمت‌های تحتانی سیستم تنفسی و داخل آلوئول های ریه نفوذ کرده و سبب اثرات قلبی و ریوی متعددی می‌شوند.

دی اکسید گوگرد

دی اکسید گوگرد گازی است بی‌رنگ و غیر قابل انفجار که بویی خفه کننده داشته و تقریبا دو برابر هوا وزن دارد. دی اکسید گوگرد که یکی از مهمترین آلاینده‌های هوا است سبب باران‌های اسیدی نیز می‌شود. این آلاینده موجب نارسایی‌های تنفسی، کاهش سیستم دفاعی ریه‌ها و تشدید بیماری‌های قلبی می‌شود.

ازن

گاز ازن که از ترکیب سه اتم اکسیژن ایجاد می‌شود یک اکسید کننده قوی است. ازن در سطح زمین که از آن به عنوان ازن بد نیز یاد می شود، یکی از آلاینده‌های ثانویه هوا است که به‌طور مستقیم در هوا منتشر نمی‌شود. این گاز توسط واکنش شیمیایی بین اکسیدهای نیتروژن و ترکیبات آلی فرار ایجاد می‌شود. ازن موجب درد قفسه سینه، حملات آسم و سرفه می‌شود.

مونوکسید کربن

مونوکسید کربن گازی اسـت بی‌رنگ و بی‌بو که حاصل احتراق ناقص زغال و سوخت‌های فسیلی است. این گاز یک ماده قابل استنشاق سمی است که بافت‌های بدن را از اکسیژن لازم محروم می‌کند. غلظت‌ بالای مونواکسید کربن در بدن می‌تواند باعث تغییرات فیزیولوژیک و پاتولوژیک و نهایتا مرگ شود. گاز مونو اکسید کربن باعث تشدید بیماری‌های قلبی-عروقی، ایجاد ناهنجاری در رفتارهای عصبی و سقط جنین می‌شود.

دی اکسید نیتروژن

دی اکسید نیتروژن آلاینده‌ای سمی است که از اگزوز اتومبیل، کامیون و اتوبوس منتشر می‌شود. این آلاینده به عنوان شاخص آلـودگی هـوا ناشی از تردد وسائط نقلیه در نظر گرفته شده است. این گاز خورنده، اکسیدان قوی بوده و از نظر فیزیولوژیکی محرک دستگاه تنفسی تحتانی است. سمیت دی اکسید نیتروژن چندین برابر مونواکسید نیتروژن است. تحقیقات اپیدمیولوژیک نشان داده‌ است که مواجهه با دی اکسید نیتروژن با بروز علائم برونشیت در کودکان مبتلا به آسم و کاهش عملکرد ریه در ارتباط است.

وظایف مسئولین کنترل‌کننده کیفیت هوا به هنگام آلودگی هوا چیست؟

یکی از مهم‌ترین وظایف مدیران کنترل کیفیت هوا در هر شهر این است که کیفیت هوا را با عبارات صحیح و کوتاه به اطلاع مردم برسانند که معمولا این کار را با انتشار اطلاعیه‌هایی در رادیو، تلویزیون و روزنامه‌ها انجام می‌دهند. در این اطلاعیه‌ها باید به چند نکته اساسی زیر اشاره شود.

  • شاخص کیفیت هوا گزارش شود.
  • آلاینده مسئول معرفی گردد.
  • گروه‌های حساس در برابر آلاینده مورد نظر نام برده شود.
  • توصیه‌های بهداشتی لازم برای گروه‌های حساس بیان شود.
  • در صورتی‌که شاخص آلودگی هوا برای آلاینده‌های دیگر بالاتر از ۹۱۱ باشد باید توصیه‌های بهداشتی برای تمامی آلاینده‌هایی که AQI آنها بالاتر از ۹۱۱ بوده نیز ارائه شود؛ چون ممکن است افراد حساس برای هر آلاینده هوا متفاوت باشند.
  • براساس پیش‌بینی سازمان هواشناسی ،کیفیت هوا برای روزهای آینده پیش‌بینی شده و در گزارشی بطور خلاصه ذکر شود.
لطفا به این مقاله امتیاز بدهید
[مجموع: ۰ میانگین: ۰]

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

X
مطالب پیشنهادی :