تیک عصبی چیست و چه زمانی به دارو نیاز دارد؟
تیک عصبی شامل حرکات یا صداهای ناگهانی، سریع و تکرار شونده هستند که فرد آگاهی کمی روی آنها دارد. برخی افراد تیک عصبی را با خارش مقایسه میکنند. همان طور که میتوانید مدتی جلوی خاراندن بدن را بگیرید، اما در نهایت مجبور به انجام آن هستید، تیک عصبی نیز با فشاری درونی همراه است که در نهایت فرد فقط با انجام آن تخلیه میشود.
تیکهای عصبی معمولا گذرا هستند و در کودکان، بهویژه پسران، شایعترند و در کمتر از یک سال برطرف میشوند. اما اگر بیش از یک سال تداوم داشته باشند، به آن تیک عصبی مزمن میگویند.
همه انواع تیکها به قرص و دارو نیاز ندارند. بسیاری از موارد به ویژه کودکان با رفتاردرمانی مدیریت میشود. اما اگر این رویکردها پاسخگو نباشد و کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد، آن زمان دارو تجویز میشود.
دستهبندی داروهای رایج برای درمان تیک عصبی
باید بدانید دارویی که تیک عصبی را کاملا حذف کند وجود ندارد. هدف اصلی از تجویز این قبیل داروها، کاهش تعداد و شدت تیکها است؛ بهطوری که فرد کارهای روزمره خود را بدون آزار انجام دهد. معمولا داروهایی که برای درمان تیک عصبی تجویز میشوند، در یکی از دستههای دارویی زیر قرار دارند.
1. داروهای آنتیسایکوتیک
این داروها با تاثیر روی گیرندههای دوپامین در مغز، قدرت کنترل حرکات را افزایش میدهند. برخی از این داروها به دلیل عوارضی که ایجاد میکردند مانند خواب آلودگی در حال حاضر کمتر تجویز میشوند. نسل جدید این داروها با نام آنتیسایکوتیکهای آتیپیک گزینه محبوبتری هستند. برخی از داروهای رایج عبارتند از:
- هالوپریدول
- پیموزاید
- ریسپریدون
- آریپیپرازول
2. داروهای مهارکننده دوپامین
داروهایی مانند تتراپنازین به جای مسدود کردن گیرندههای دوپامین، میزان ذخیره و آزادسازی این ماده را در مغز کاهش میدهند و از این طریق تیکهای عصبی را کنترل میکنند.
3. داروهای ضد فشار خون
شاید عجیب به نظر برسد اما برخی از داروهای فشار خون اثرات بسیار خوبی بر کنترل تیکهای خفیف تا متوسط دارند، به ویژه اگر بیمار همزمان به بیش فعالی مبتلا باشد. برخی از داروهای این گروه عبارتند از:
- کلونیدین
- گوانفاسین
بهترین قرص برای تیک عصبی ناشی از استرس و اضطراب
معمولا تیک در زمان استرس زیاد مانند شبهای امتحان یا جلسات کاری به شدت تشدید میشود. در این موارد اغلب علت تیک با اختلالات اضطرابی یا وسواس همراه است. برای تیکهای ناشی از اضطراب، معمولا پزشک به جای تمرکز مستقیم بر عضلات، بر آرامسازی سیستم عصبی مرکزی تمرکز میکند. به طوریکه ممکن است داروهای ضد اضطراب و آرامبخشها را تجویز کند.
از جمله رایجترین داروهای این گروه، داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین هستند. این داروها با افزایش سطح سروتونین در مغز، افکار وسواسی و تنشهای درونی را کاهش میدهند. وقتی ذهن فرد از فشارهای وسواسی رها شود، نیاز درونی برای انجام تیک به شکل قابل ملاحظهای کاهش مییابد.
داروهای شاخص این گروه عبارتند از:
بنزودیازپینها مانند کلونازپام و لورازپام، از دیگر داروهای موثر در کنترل تیکهای عصبی هستند که به عنوان آرامبخش شناخته میشوند. این داروها با اتصال به گیرندههای گابا (GABA) در مغز عمل میکنند. گابا اصلیترین پیامرسان عصبی مهارکننده در سیستم عصبی مرکزی است که وظیفه آرامسازی نورونها را بر عهده دارد.
داروهای بنزو با تقویت اثر این ماده، حساسیت سلولهای عصبی را کم کرده و مانع از ارسال پیامهای ناگهانی برای انقباض عضلات میشوند. نتیجه این فرایند، کاهش فشار درونی برای انجام تیک و شل شدن عضلات درگیر است.
درمانهای مکمل و ویتامینهای موثر در کاهش تیک عصبی
بسیاری از خانوادهها و افرادی که با تیک عصبی دست و پنجه نرم میکنند، ترجیح میدهند قبل از شروع داروهای شیمیایی، مکملهای تقویتی و گیاهی را امتحان کنند. این قبیل داروها اگرچه جایگزین قرصهای شیمیایی نیستند اما با تقویت سیستم عصبی، آستانه تحمل بدن را در برابر استرس بالا برده و از تیکهای ناشی از کمبود مواد مغذی جلوگیری میکنند.
آیا منیزیم و ویتامین B6 به بهبود تیک کمک میکنند؟
ترکیب منیزیم و ویتامین ب6 یکی از شناختهشدهترین مکملها برای بهبود اختلالات عصبی و حرکتی است.
منیزیم به شل شدن عضلات و کاهش تحریکپذیری اعصاب کمک میکند. کمبود منیزیم میتواند باعث لرزش، گرفتگی عضلانی و تشدید تیک شود. این ماده معدنی، فعالیت گیرندههای NMDA را در مغز تنظیم میکند که در بروز تیک نقش دارند. مصرف قرص منیزیم زیر نظر پزشک کمککننده است.
ویتامین B6 برای تولید پیامرسانهای عصبی مثل سروتونین و دوپامین ضروری است. مصرف همزمان قرص ویتامین B6 با منیزیم باعث افزایش حداکثری جذب منیزیم در سلولهای بدن میگردد.
چند نمونه از قرصهای منیزیم ب6 موجود در داروخانه اینترنتی مثبت سبز عبارتند از:
- قرص روکشدار منیزیم و ویتامین B6 ویتامدیک
- قرص اکتاهیل منیزیم پلاس B6 فاران شیمی
- قرص جوشان منیزیم پلاس و ویتامین B6 یوروویتال
- قرص سیترامگ B6 سوپرابیون
نقش امگا 3 در بهبود تیک عصبی
امگا 3 مادهای است که برای سلامت غشای سلولهای مغزی ضروری است. تحقیقات نشان میدهد امگا 3 برای اعصاب التهابات ریز در بافت مغز را کاهش میدهد. در نتیجه سطح دوپامین را در حد متعادل نگه داشته و مانع از تحریکپذیری بیش از حد سیستم عصبی (عامل تیک عصبی) میگردد.
مصرف منظم قرص امگا ۳ در کودکان و بزرگسالان، باعث کاهش اضطراب و بهبود تمرکز میشود که هر دو از عوامل کلیدی در کنترل تیکهای عصبی مزمن هستند.
برخی از انواع مکملهای امگا 3 با کیفیت عالی در داروخانه اینترنتی مثبت سبز عبارتند از:
- سافت ژل امگا 3 1000 میلی گرم نکستایل
- سافت ژل امگا 3 1000 میلی گرم ویتامور
- سافت ژل امگا 3 1000 میلی گرم کارن
نقش مکملهای گیاهی و طب سنتی در کاهش شدت تیک
برخی از گیاهان نیز در طب سنتی و طب مدرن دارای خاصیت ضد اسپاسم و آرامشبخش هستند که هم به صورت دمنوش و هم مکمل میتوان آنها را استفاده کرد.
- گلساعتی (Passiflora): این گیاه به عنوان یک جایگزین طبیعی برای داروهای ضد اضطراب شناخته میشود و میتواند بیقراریهای منجر به تیک را کاهش دهد.
- سنبلالطیب (Valerian): با اثر بر گیرندههای گابا (مشابه مکانیسم بنزودیازپینها اما بسیار ضعیفتر)، به بهبود کیفیت خواب و آرامش سیستم عصبی کمک میکند.
- بادرنجبویه: برای کاهش تنشهای عصبی و استرسهای محیطی که محرک تیک هستند، بسیار مفید است.
برخی از مکملهای گیاهی حاوی عصاره این گیاهان در داروخانه آنلاین مثبت سبز در دسترس هستند که عبارتند از:
- قرص والی فلور
- قرص ترانکی وال
- قرص روکش دار نوراگل
عوارض جانبی داروهای تیک عصبی که باید بدانید
داروهای تیک عصبی مانند هر داروی دیگری، در کنار فواید درمانی، ممکن است با عوارضی همراه باشند. از آنجایی که اغلب این داروها بر سیستم اعصاب مرکزی تاثیر میگذارند، حتما باید توسط پزشک تجویز شوند و تهیه آنها از داروخانه فقط با نسخه رسمی امکانپذیر است. حتما پیش از شروع مصرف، درباره عوارض و تداخلات احتمالی قرص تیک عصبی با سایر داروهای مصرفی خود، از پزشک یا داروساز سوال بپرسید.
بسیاری از این عوارض به دلیل دوز بالای دارو در شروع درمان یا قطع ناگهانی و خودسرانه آن رخ میدهند. در صورت مشاهده هرگونه نشانه غیرطبیعی، پزشک خود را مطلع سازید و هرگز دوز دارو را تغییر ندهید.
رایجترین عوارض قرص تیک عصبی عبارتند از:
- خوابآلودگی
- افزایش اشتها
- حرکات غیرارادی بدن (دیسکینزی)
درمانهای غیردارویی تیک عصبی
امروزه رویکرد پزشکان به سمت درمانهای ترکیبی تغییر یافته است. این روشها به فرد کمک میکنند تا تسلط بیشتری بر بدن خود پیدا کند.
1. رفتاردرمانی
یکی از روشهای غیر دارویی مداخله رفتاری جامع برای تیک (CBIT) است. بخش اصلی این روش را معکوس کردن عادت (Habit Reversal Training) تشکیل میدهد.
در این روش فرد یاد میگیرد فشاری که قبل از تیک زدن حس میشود را شناسایی کند. سپس آموزش میبیند که به محض احساس آن، یک حرکت جایگزین انجام دهد که با تیک تداخل داشته باشد و مانع انجام آن شود.
به طور مثال اگر تیک فرد بالا انداختن شانه است، یاد میگیرد در آن لحظه شانههای خود را به سمت پایین بکشد و سفت نگه دارد تا میل به تیک از بین برود.
2. تزریق بوتاکس برای تیکهای موضعی
بوتاکس فقط کاربرد زیبایی ندارد، بلکه میتواند یک درمان بسیار موثر برای تیکهای حرکتی باشد که در یک ناحیه خاص مانند صورت متمرکز هستند. این ماده با فلج کردن موقتی سیگنالهای عصبی در عضله هدف، مانع از انقباض غیرارادی آن میشود. اثر هر تزریق معمولا ۳ تا ۴ ماه باقی میماند.
این روش برای انواع تیکهای زیر توصیه میشود:
- تیکهای شدید پلکزدن (بلفارواسپاسم)
- تیکهای دهان
- پرشهای شدید گردن که باعث درد میشوند
3. نقش کاهش استرس و خواب کافی در کنترل تیک
تاثیر سبک زندگی سالم بر کاهش شدت جرقه زدن نورونهای مغزی غیر قابل انکار است. کمخوابی باعث افزایش تحریکپذیری سیستم عصبی میشود. در حالت خستگی، مغز قدرت مهارگری خود را از دست میدهد و تیکها با شدت و تکرار بیشتری ظاهر میشوند. داشتن یک برنامه خواب منظم، خود به تنهایی یک درمان است. اما میتوانید از قرص ملاتونین نیز برای داشتن خواب آرام و باکیفیت کمک بگیرید.
تمرینهای آرامسازی، یوگا و مدیتیشن سطح کورتیزول را کاهش میدهند. وقتی بدن آرامش دارد، آستانه تحریک تیکها هم بالا رفته و دفعات بروز آنها به میزان زیادی کاهش مییابد. در کنار تکنیکهای رفتاری میتوانید از قرص ضد استرس نیز تحت نظر پزشک استفاده کنید.
سخن پایانی
در این مقاله دانستیم داروهای آنتیسایکوتیک شامل ریسپریدون، هالوپریدول، پیموزاید و آریپیپرازول از اصلیترین گزینههای دارویی برای کنترل تیک هستند. همچنین از کلونیدین، تتراپنازین و داروهای ضد اضطراب مانند SSRIها و بنزودیازپینها برای مدیریت تیک و علائم همراه استفاده میشود. در پایان خاطرنشان میکنیم این مقاله صرفا جهت آگاهیرسانی است و مصرف هرگونه داروی اعصاب بدون نسخه پزشک میتواند عواقب جبرانناپذیری داشته باشد.
