هدف از انجام آزمایش تیروئید چیست؟
مهمترین هدف آزمایش تیروئید، بررسی عملکرد این غده و هورمونهای مربوط به آن است. غده تیروئید در جلوی گردن قرار دارد و هورمونهای ترشح شده از آن، وظیفه تنظیم انرژی بدن، سلامت قلب و مغز، کنترل دمای بدن و خلق و خو را برعهده دارند. هرگونه اختلال در ترشح این هورمونها میتواند بر روند عملکرد طبیعی بدن تاثیر منفی داشته باشد.
اصلیترین مشکلی که در صورت عدم تعادل هورمونهای غده تیروئید برای بدن ایجاد میشود، افزایش یا کاهش شدید وزن است. در نتیجه، سوخت و ساز بدن کاملا به سلامت غده تیروئید وابسته است. پزشک ممکن است برای بررسی موارد زیر نیاز به آزمایش غده تیروئید داشته باشد:
تشخیص بیماریهای تیروئید
بیماریهای مربوط به غده تیروئید، انواع مختلفی دارند که شامل کم کاری، پرکاری و تیروئیدیت (التهاب تیروئید) میشود. هر کدام از این بیماریها، زیرشاخههای مربوط به خود را دارند. برای مثال، تیروئیدیت میتواند از نوع هاشیموتو یا تیروئیدیت پس از زایمان باشد.
بررسی نشانههای مربوط به اختلالات تیروئید
در برخی موارد ممکن است افراد بیدلیل دچار علائمی نگرانکننده شوند؛ ریزش موی شدید، خستگی مداوم، افزایش یا کاهش وزن بیدلیل از جمله نشانههای عمومی اختلال در تیروئید هستند. همچنین، تپش قلب، لرزش دست، یبوست یا اسهال مزمن، اختلال خواب، افسردگی مزمن و اضطراب، از دیگر علائم اختلال در تیروئید شناخته میشوند.
پیگیری درمان بیماریهای تیروئید
برخی از افرادی که تحت درمان غده تیروئید هستند، برای بررسی روند موفقیت درمان، باید به صورت دورهای آزمایش غده تیروئید انجام دهند. در این آزمایش هم سلامت غده تیروئید و الگوی ترشح هورمونها و هم دوز داروهای مصرفی بیمار، توسط پزشک مورد سنجش قرار میگیرند.
بررسی وضعیت غده تیروئید در دوران بارداری
دوران بارداری یکی از پرچالشترین دورههای زندگی بانوان محسوب میشود. یکی از غددی که ممکن است در طول بارداری دچار اختلال شود، همین غده تیروئید است. اختلالات این غده میتوانند تاثیر بسیار منفی بر روی رشد جنین داشته باشند. از همین رو، همواره توصیه شده است بانوانی که باردار هستند یا قصد اقدام برای بارداری دارند، از آزمایش غده تیروئید غافل نشوند.
غربالگری افراد مستعد با سابقه خانوادگی
گروهی از افراد ممکن است سابقه خانوادگی در ابتلا به اختلالات تیروئید داشته باشند؛ این دسته از افراد باید به صورت دورهای آزمایش مربوط به سنجش غده تیروئید را انجام دهند.
چه زمانی به آزمایش تیروئید نیاز است؟
یکی از پرتکرارترین سوالات در زمان سنجش غده تیروئید این است که چه زمانی باید برای انجام این آزمایش اقدام کرد؟ در پاسخ میتوان گفت که شما باید نسبت به بروز نشانه های تیروئید در بدن خود هوشیار باشد. در صورت بروز هر یک از علائم زیر، برای تجویز آزمایش تیروئید به پزشک مراجعه نمایید:
- ریزش موی شدید
- تغییرات وزنی شدید و بیدلیل
- خستگی و بیحالی مداوم
- ورم کردن گردن
- بارداری و اقدام برای آن
- اگر سابقه خانوادگی ابتلا به بیماریهای تیروئید دارید
همگی این موارد میتوانند بر تغییرات هورمونهای تیروئید اثرات قابل توجهی داشته باشند.
بهترین زمان انجام آزمایش تیروئید
خوب است بدانید که برای این آزمایش نیازی به ناشتا بودن نیست؛ اما بهتر است در اولین ساعات صبح برای انجام آزمایش اقدام کنید. بانوانی که در دوره عادت ماهیانه خود قرار دارند، میتوانند بدون نگرانی برای انجام آزمایش اقدام نمایند.
اگر دچار بیماریهای حاد یا التهابی شدهاید، بهتر است انجام آزمایش را به تعویق بیاندازید. هرگونه عامل بیماریزا و عفونت میتواند نتیجه آزمایش را تحت تاثیر قرار دهد. در صورت مصرف هر داروی خاصی، پزشک خود را مطلع کنید. ممکن است لازم باشد تا پیش از آزمایش، مصرف داروها قطع شود یا دوز آنها تنظیم گردد.
انواع آزمایش تیروئید
آزمایش غده تیروئید فاکتورهای مختلفی دارد که معروفترین آنها سنجش TSH، T3 و T4 هستند. در مواردی نیز به منظور بررسی شرایط بیماریهای خود ایمنی مانند هاشیموتو یا گریوز، سنجش آنتیبادیهای تیروئید نظیر Anti-TPO و آنتیبادی TG توسط پزشک درخواست میشود. در ادامه 7 فاکتور مهم این آزمایش را به تفصیل مورد بررسی قرار داده ایم.
آزمایش TSH چیست؟
TSHهورمون تحریککننده تیروئید است. این هورمون از غده هیپوفیز ترشح شده و در تولید هورمونهای T3 و T4 نقش دارد. مقدار دقیق این هورمون در آزمایش TSH، ممکن است بسته به وضعیت سلامت بیمار و شرایط دیگر در بدن متفاوت باشد.
افزایش هورمون TSH بیانگر عملکرد ضعیف تیروئید (هیپوتیروئیدی) است. در این شرایط بیمار علائم تیروئید کم کار را مشاهده میکند. در مقابل، اگر میزان آن در آزمایش TSH کمتر از حد نرمال باشد، به پرکاری تیروئید (هایپرتیروئیدی) اشاره دارد. بیمار با TSH بالا، با علائم تیروئید پرکار دست و پنجه نرم میکند.
T4 یا تیروکسین چیست؟
تیروکسین هورمونی است که نقش اساسی در تنظیم متابولیسم بدن دارد. برخلاف هورمون TSH، کاهش T4 نشان از کم کاری تیروئید و افزایش آن نشان از پرکاری تیروئید دارد.
T3 در آزمایش تیروئید چیست؟
هورمون دیگری که توسط غده تیروئید ترشح شده و در متابولیسم بدن نقش دارد، T3 یا تری یدوتیرونین است. این هورمون از T4 فعالتر است اما الگوی تاثیر آن بر بروز بیماری، مانند T4 است.
FT3 و FT4 در آزمایش تیروئید یعنی چه؟
FT3 و FT4 دو فرم آزاد از هورمون های T3 و T4 هستند. این فرمها به صورت غیرمتصل به پروتئین در خون، در دسترس سایر سلولهایی که به آنها نیاز دارند، هستند. مقدار طبیعی برای Free T4 بین 0.7 تا 2.0 نانوگرم در دسیلیتر (ng/dL) گزارش شده است.همچنین، برای Free T3 حدود 2.0 تا 4.4 پیکوگرم در میلیلیتر (pg/mL)طبیعی در نظر گرفته میشود.
در بررسیهای دقیقتر اختلالات غده تیروئید، مقادیر این فرم از هورمونهای تیروکسین و تری یدوتیرونین اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که هورمونهای متصل به پروتئین تاثیرگذاری کمتری بر غده تیروئید دارند.
آنتیبادیهای ضد تیروئید (Anti-TPO, Anti-TG)
این آنتیبادیها در بعضی از بیماریهای خودایمنی مثل تیروئیدیت هاشیموتو یا بیماری گریوز تولید میشوند. Anti-TPO آنتیبادی علیه پراکسیداز تیروئید و Anti-TG، آنتیبادی علیه گلوبولین تیروئید است. چنانچه در آزمایش غده تیروئید این فاکتورها دیده شوند، میتوان نشان از ابتلای فرد به یک بیماری خودایمنی داشته باشد.
تیروگلوبولین (TG) چیست؟
پروتئین TG برای تولید هورمونهای تیروئیدی ضروری است. سنجش این هورمون در آزمایش غده تیروئید، برای نظارت بر افراد بعد از جراحی تیروئید یا درمان سرطان تیروئید انجام میشود.
TBI در آزمایش تیروئید یعنی چه؟
برای بررسی بیماری گریوز، پزشک آزمایش سنجش TBI را تجویز میکند. این بیماری نوعی اختلال خودایمنی است که در آن آنتیبادیها به گیرندههای TSH حمله میکنند.
چطور آزمایش تیروئید را تفسیر کنیم؟
یکی از اصلیترین دغدغههای افرادی که آزمایش غده تیروئید میدهند این است که بتوانند بدون راهنمایی پزشک، آزمایش خود را تفسیر کنند. البته توجه داشته باشید که این کار توصیه نمیشود. بهتر است برای اطلاع از نتیجه دقیق به پزشک معالج خود مراجعه نموده و با راهکارهای درمان تیروئید آشنا شوید. در ادامه توضیح دادیم که چطور میتوانید در منزل آزمایش خود را تفسیر کنید.
جواب آزمایش تیروئید نرمال
در حالت نرمال، مقادیر هورمونهای تیروئید (T3 و T4) و هورمون تحریککننده تیروئید (TSH) در محدوده طبیعی قرار دارند. برای اکثر آزمایشها، این مقادیر به شرح زیر هستند:
| هورمون | مقادیر نرمال |
|---|---|
| TSH | بین 0.4 تا 4.0 میلیواحد در لیتر (mU/L) |
| FT4 | حدود 0.7 تا 2.0 نانوگرم در دسیلیتر (ng/dL) |
| FT3 | حدود 2.0 تا 4.4 پیکوگرم در میلیلیتر (pg/mL) |
این مقادیر نشاندهنده عملکرد سالم تیروئید هستند.
جواب آزمایش تیروئید کم کار
گفتیم که در حالت کمکاری تیروئید، سطح TSH به طور معمول بالا میرود و به بیش از 4.0 mU/L میرسد. در عین حال، چنانچه فرد به کمکاری تیروئید مبتلا باشد، سطح T4 و T3 معمولاً پایین میآید. این وضعیت ممکن است با علائمی مانند خستگی، افزایش وزن، سردی دست و پا و افسردگی همراه باشد.
جواب آزمایش تیروئید پرکار
در پرکاری تیروئید، سطح TSH معمولاً پایین است و به کمتر از 0.4 mU/L میرسد. در عوض، سطح T3 و T4 به طور قابل توجهی بالا میرود. این وضعیت ممکن است باعث علائمی مانند کاهش وزن ناگهانی، ضربان قلب سریع، تعریق زیاد و اضطراب شود.
جواب آزمایش تیروئید در بارداری
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی زیادی در بدن زنان رخ میدهد. از همین رو، آزمایش TSH یکی از مهمترین آزمایشهای بانوان باردار محسوب میشود. در اوایل بارداری، سطح TSH معمولاً کمی پایینتر از حد طبیعی است و به حدود 0.1 تا 2.5 mU/L میرسد. این اتفاق به دلیل افزایش سطح هورمون گنادوتروپین جفتی (hCG) که به طور موقت تیروئید را تحریک میکند، رخ میدهد.
همچنین، سطح T4 و T3 ممکن است افزایش یابد. احتمال این رخداد در سه ماهه ابتدایی بارداری بیشتر است. در این دوران، نظارت بر سطح هورمونها بسیار مهم است؛ چرا که هرگونه اختلال در غده تیروئید و هورمونهای مربوط به آن میتواند سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد.
جواب آزمایش تیروئید در نوزادان
تست غربالگری تیروئید برای نوزادان، معمولاً در روزهای ابتدایی پس از تولد انجام میشود. در نوزادان سالم، سطح TSH باید در حدود 1.0 تا 10.0 mU/L و سطح T4 آزاد نیز باید در محدوده طبیعی باشد. اگر سطح TSH بالا و T4 پایین باشد، این ممکن است نشاندهنده کمکاری تیروئید مادرزادی باشد.
چنین اختلالی در صورت عدم درمان به موقع، میتواند منجر به عقبافتادگی رشد و مشکلات دیگر شود. در صورتی که نتایج غیرطبیعی باشد، تستهای تکمیلی برای تشخیص دقیقتر انجام خواهند شد.
نکاتی که باید پیش از انجام آزمایش تیروئید بدانید
ازآنجاییکه آزمایش غده تیروئید یکی از حساسترین آزمایشات هورمونی شناخته میشود، بسیار مهم است تا پیش از آن نکات مهمی را رعایت کنید. در ادامه به برخی از این نکات مهم اشاره شده است؛ توجه کنید که برای دریافت نتیجه بهتر، حتما نکات ایمنی قبل از آزمایش را از پزشک خود جویا شوید:
موادغذایی ممنوع پیش از آزمایش تیروئید
برخی موادغذایی میتوانند تاثیر قابل توجهی بر نتیجه آزمایش غده تیروئید داشته باشند. از جمله این موادغذایی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- موادغذایی دارای ید زیاد
- ماهیهای چرب
- جلبکهای دریایی مانند اسپیرولینا
- لبنیات پرچرب
- تخممرغ
- کافئین
- شکلات
- نوشیدنیهای انرژیزا
توصیه میشود از 48 ساعت قبل از آزمایش، این موادغذایی را مصرف نکنید تا نتیجه آزمایش به درستی مشخص شود.
خواب قبل از آزمایش تیروئید
داشتن خواب کافی پیش از آزمایش غده تیروئید بسیار مهم است. کمخوابی و استرس، تاثیر قابل توجهی بر مقادیر هورمونهای غده تیروئید میگذارند. از همین رو، اگر به خوبی استراحت نکرده باشید، آزمایش شما باید تجدید شود. توصیه پزشکان این است که حتما پیش از مراجعه برای آزمایش، 7 ساعت خواب کامل و با کیفیت داشته باشید.
مصرف دارو پیش از آزمایش تیروئید
اگر داروی خاصی چون لووتیروکسین، داروهای ضد تیروئید یا سایر داروهای مرتبط مصرف میکنید، باید به پزشک خود اطلاع دهید؛ زیرا برخی داروها میتوانند در نتایج آزمایش تاثیرگذار باشند و ممکن است نیاز باشد مصرف آنها موقتا قطع یا تنظیم شود.
تاثیر سرماخوردگی در نتیجه آزمایش تیروئید
سرماخوردگی و بیماریهای حاد ممکن است باعث تغییرات موقتی در سطح هورمونها شوند؛ بنابراین بهتر است در صورت بیماری شدید، انجام آزمایش را به تعویق بیاندازید. سرماخوردگی یا سایر بیماریهایی که به التهاب بدن منجر میشوند، سطح هورمونهای تیروئید را تغییر خواهند داد. همین موضوع میتواند سنجش را با مشکل روبهرو کند.
آیا برای آزمایش تیروئید باید ناشتا باشیم؟
همانطور که پیشتر گفتیم، برای انجام آزمایش تیروئید معمولا نیازی به ناشتا بودن نیست؛ بااینحال برخی پزشکان توصیه کردهاند که بهتر است 8 تا 12 ساعت پیش از آزمایش، چیزی نخورید. بهتر است این موضوع را با پزشک خود مطرح کرده و دستور او را اجرا نمایید.
کلام آخر
آزمایش تیروئید یکی از مهمترین آزمایشها در زمینه سنجش هورمونی بدن به شمار میرود. اگر مشکوک به علائم تیروئیدی هستید، بهترین راه تشخیص قطعی، انجام آزمایش تیروئید زیر نظر پزشک است. در این آزمایش فاکتورهای مختلفی چون TSH، T3 و T4 مورد بررسی قرار میگیرند. ازآنجاییکه این آزمایش بسیار مهم است، باید پیش از انجام آن نکات مهمی را رعایت کنید.
در این مقاله از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز سعی کردیم تمامی نکات مهمی که باید رعایت کنید را برای شما شرح دهیم. همچنین در این مقاله میتوانید نحوه تفسیر آزمایش تیروئید را بخوانید. اگر دچار بیماریهای تیروئیدی هستید، پیش از انجام آزمایش در رابطه با مصرف داروها با پزشک مشورت کنید.
