کراتین نوعی اسید آمینه است که بیشتر در عضلات و مغز قرار دارد. بدن انسان کراتین را به عنوان فسفوکراتین در ماهیچهها ذخیره کرده و برای تامین انرژی از آن استفاده میکند. کراتین در بسیاری از غذاهای دریایی و منابع پروتئینی موجود است اما برخی از افراد جهت بهبود عملکرد ورزشی و افزایش توده عضلانی خود از کراتین به صورت مکمل نیز استفاده میکنند. یکی از نگرانیهایی که بسیاری از مصرفکنندگان در مورد مکمل کراتین دارند این است که آیا این مکمل موجب ریزش مو خواهد شد؟ در این مطلب همه آنچه در مورد مکمل کراتین و ریزش مو باید بدانید، مطالعه خواهید کرد.
مکمل کراتین چه تاثیری بر ریزش مو دارد؟
مکمل کراتین خود به تنهایی نمیتواند عاملی برای ریزش مو باشد اما میتواند به طور مستقیم روی هورمونهایی تاثیر بگذارد که ریزش مو را به دنبال داشته باشند. تحقیقات محدودی که در این رابطه صورت گرفته است، نشان نمیدهند که کراتین بتواند ریزش مو را به وجود آورد اما گزارشهایی که از مصرفکنندگان این مکمل به دست میرسد، گویای آن هستند که برخی از افراد پس از مصرف کراتین دچار ریزش مو شدهاند.
در سال 2009 نتیجه یک مطالعه کوچک نشان داد که پس از 3 هفته مصرف مکمل کراتین، هورمونی که به طور مستقیم با ریزش مو ارتباط دارد، در بدن افزایش یافته است. این هورمون دی هیدروتستوسترون (DHT) نام دارد.
ارتباط میان هورمون دی هیدروتستوسترون و ریزش مو
دی هیدروتستوسترون از هورمون دیگری به نام تستوسترون که به نام هورمون مردانه نیز معروف است، گرفته شده است. اما قدرت بیشتری نسبت به تستوسترون دارد.
چرخه رشد مو شامل 3 فاز مختلف میشود؛ در مرحله اول مو رشد میکند، پس از مدتی در فاز استراحت رفته و پس از آن دچار ریزش میشود.
هورمون دی هیدروتستوسترون میتواند به گیرندههای خاصی در فولیکولهای مو متصل شود. این مسئله چرخه رشد موها را کوتاهتر کرده و بدیهی است که در این حالت سرعت ریزش موها بیشتر از سرعت جایگزینی آنها با موهای جدید در سر خواهد بود.
جدا از این مسئله برخی از افراد نیز از لحاظ ژنتیکی مستعد ریزش مو هستند که البته این مورد در مردان بیش از زنان مشاهده میشود. جهش ژن AR میتواند منجر به افزایش فعالیت گیرندههای هورمونی که در فولیکولهای مو هستند شده و از طرف دیگر ممکن است آنزیمی که تستوسترون را به DHT تبدیل میکند در این افراد فعالتر شود و ریزش مو را به دنبال داشته باشد.
نکته علمی مهم:
لازم به ذکر است که افزایش سطح DHT به تنهایی باعث ریزش مو نمیشود. ریزش مو تنها در صورتی رخ میدهد که فرد از نظر ژنتیکی به آلوپسی آندروژنیک (ریزش موی مردانه یا زنانه) مستعد باشد. یعنی فولیکولهای موی افراد مستعد، حساسیت بیشتری به DHT دارند و فعالیت آنزیم تبدیلکننده تستوسترون به DHT (5-آلفا ردوکتاز) در آنها بالاتر است. بنابراین، بسیاری از افرادی که مکمل کراتین مصرف میکنند و افزایش DHT را تجربه میکنند، چون از لحاظ ژنتیکی حساس نیستند، دچار ریزش مو نخواهند شد.
چگونگی ارتباط بین مکمل کراتین و هورمون DHT
در سال 2009، یک مطالعه محدود روی ورزشکارانی که از مکمل کراتین استفاده میکردند، صورت گرفت. محققان گزارش دادند که در طول دورهای که این ورزشکاران از کراتین استفاده میکردند، سطح DHT در بدن آنها به طور موقت افزایش یافته است.
با توجه به یافتههای این مطالعه، ارتباط میان مکمل کراتین و ریزش مو تنها و تنها از طریق افزایش بالقوه این هورمون (DHT) و تاثیر آن بر فولیکولهای حساس میتواند مرتبط باشد. این مکانیسم فقط در صورتی فعال میشود که فرد از لحاظ ژنتیکی به آلوپسی آندروژنیک (ریزش موی ارثی) مستعد باشد. در این گروه، تأثیر افزایش DHT میتواند موجب تسریع نازک شدن موها و ریزش تارهای مو شود. در غیر این صورت، افزایش DHT ناشی از کراتین دلیلی برای نگرانی ریزش مو نخواهد بود.
جلوگیری از ریزش مو ناشی از مصرف مکمل کراتین
از آنجا که فرضیه اصلی ریزش مو به دلیل کراتین، افزایش هورمون دی هیدروتستوسترون (DHT) است، راهکارهای درمانی و پیشگیرانه بر کاهش یا تعدیل سطح این هورمون متمرکز میشوند، بهویژه در افرادی که مستعد ریزش موی ارثی (آلوپسی آندروژنیک) هستند.
۱. قطع مصرف مکمل کراتین (گام اول)
اگر ریزش مو پس از شروع مصرف کراتین آغاز یا تشدید شده است، اولین گام منطقی و پیشنهادی، قطع یا کاهش شدید دوز مصرفی مکمل کراتین است.
۲. استفاده از مسدودکنندههای DHT طبیعی (با نظارت پزشک)
به جای داروهای تجویزی با عوارض جانبی بیشتر، میتوان با نظر و تجویز پزشک متخصص از مکملهای طبیعی که به عنوان DHT بلاکر شناخته میشوند، استفاده کرد:
عصاره نخل ارهای (Saw Palmetto): مطالعات نشان دادهاند که این عصاره ممکن است به مهار آنزیم 5-آلفا ردوکتاز کمک کند؛ آنزیمی که تستوسترون را به DHT تبدیل میکند. این اثر مشابه داروی تجویزی فیناستراید است، اما با عوارض جانبی کمتر.
روغن دانه کدو تنبل (Pumpkin Seed Oil): این روغن نیز دارای خواص مهارکننده 5-آلفا ردوکتاز بوده و در برخی تحقیقات برای بهبود رشد مو در افراد مبتلا به آلوپسی آندروژنیک موثر شناخته شده است.
این مکملهای طبیعی نه تنها میتوانند به کنترل ریزش مو کمک کنند، بلکه عوارض جانبی داروهای تجویزی مانند فیناستراید و دوتاستراید را ندارند. همچنین، برخی از این مکملها ممکن است برای التهاب پروستات (BPH) نیز مفید باشند.
نکته مهم در مورد بدنسازی: در حالی که بلاککنندههای DHT سطح این هورمون را کاهش میدهند، شواهد علمی قوی نشان نمیدهند که مکملهای طبیعی مانند نخل ارهای، تاثیر منفی بر سطح کلی تستوسترون یا خاصیت آنابولیک و عضلهسازی داشته باشند. با این حال، تعادل هورمونی موضوعی حساس است و مشورت با پزشک برای بررسی تداخلات و عوارض احتمالی حیاتی است.
ریزش مو بعد از مصرف کراتین تا کی ادامه دارد؟
اگر ریزش مو مستقیما به مصرف کراتین و افزایش هورمون دی هیدروتستوسترون مرتبط باشد، ریزش مو معمولا تا زمانی که سطح DHT به حالت عادی بازگردد و فولیکولهای مو از فاز استراحت (تلوژن) خارج شوند، ادامه خواهد داشت. این مدت زمان بسیار متغیر است و به دوز کراتین مصرفی و حساسیت فردی بستگی دارد.
بعد از چند وقت ریزش موها رفع می شود؟
پس از قطع کراتین و شروع درمانهای کمکی (مانند DHT بلاکرها یا قرص ضد ریزش مو)، ریزش موی غیرطبیعی اغلب در عرض چند هفته تا یک ماه کاهش مییابد. اما رشد مجدد و مشاهده نتیجه قابل توجه برای پر شدن موها ممکن است چند ماه (معمولا ۳ تا ۶ ماه) طول بکشد، زیرا چرخه رشد مو پروسهای کند است.
در کنار کنترل DHT، مصرف مکملهای تقویت مو میتواند به بازیابی سلامت فولیکولها کمک کند:
ویتامینها و مواد معدنی: مصرف کافی بیوتین (ویتامین B7)، ویتامین D، زینک و آهن برای سلامت عمومی مو ضروری است. کمبود این مواد خود میتواند عاملی برای ریزش مو باشد.
پروتئین و اسیدهای آمینه: مو عمدتا از پروتئین ساخته شده است، بنابراین مصرف کافی پروتئین و اسیدهای آمینه مرتبط (مانند ال سیستئین) میتواند به استحکام تارهای جدید کمک کند.
هشدار مهم: هرگونه درمان یا مصرف مکملهای تعدیلکننده هورمونی مانند DHT بلاکرها حتی انواع طبیعی، باید تحت نظر و تایید پزشک متخصص پوست و مو یا غدد انجام شود.
درمان ریزش مو بر اثر مصرف کراتین
اگر مدتی است که از کراتین استفاده میکنید و مشاهده کردهاید که ریزش موهای شما بیشتر شده است، باید مصرف مکمل کراتین را قطع کرده و بلافاصله با پزشک مشورت کنید. ریزش 50 تا 100 عدد مو در طی هر روز کاملا طبیعی است. اما چنانچه به هنگام شانه کردن متوجه شدید که تعداد تارهایی که از سرتان ریخته است، بیش از اینها است، ممکن این مسئله دقیقا به مصرف کراتین مرتبط باشد.
در این مورد پزشک احتمالا مصرف کراتین را برای شما محدود یا منع کرده و برای مدتی قرص ضد ریزش مو را برای شما تجویز میکند. احتمالا پس از گذشت چند ماه موهای شما دوباره به حالت قبلی برگشته و ریزش مو به طور کامل درمان میشود. اگر ریزش مو پس از قطع کراتین و مصرف مکملهای تقویت کننده مو همچنان ادامه یافت، علت را باید در عوامل دیگری جستجو کرد.
عوارض مکمل کراتین
ارتباط میان مکمل کراتین و ریزش مو را بررسی کردیم. این مکمل در اغلب مواقع کاملا ایمن است اما در بعضی موارد نیز عوارض مکمل کراتین تقلبی به وجود میآید و یا اینکه فرد به مقدار مصرف خود توجه نمیکند و دچار عوارض جانبی میشود که از جمله آنها موارد زیر را میتوان نام برد:
احتباس آب در بدن
مکمل کراتین میتواند منجر به احتباس آب در بدن شده و افزایش وزن موقتی را بوجود آورد. ممکن است فکر کنید که این احتباس آب شاید منجر به کمآبی و گرفتگی عضلات شود. اما مطالعات از این احتمال پشتیبانی نکردهاند. تحقیقات همچنین تاثیر منفی کراتین روی تعادل مایعات بدن را به تائید نرساندهاند.
تاثیر مکمل کراتین روی بیماری های کلیوی
یک مطالعه در سال 2018 نشان داد که مکمل کراتین هیچ تاثیر منفی بر عملکرد کلیهها در افراد سالم ندارد. اما اگر شما در حال حاضر با مشکلات کلیه روبرو هستید، در مصرف کراتین و دیگر مکملهای بدنسازی باید احتیاط کنید. بنابراین ممکن است لازم باشد نظر پزشک را جویا شوید.
استفاده از مکمل کراتین برای نوجوانان بیخطر است؟
عوارض کراتین در افراد زیر 18 سال چیست؟ مطالعات در مورد ایمنی مکمل کراتین برای نوجوانان بسیار محدود است. از این رو به شما پیشنهاد میدهیم اگر در سنین نوجوانی قصد استفاده از مکمل کراتین را دارید، حتما با پزشک مشورت کنید.
سخن پایانی
در این مطلب از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز رابطه مکمل کراتین و ریزش مو را مورد بررسی قرار دادیم. برای تایید این نکته که کراتین موجب ریزش مو خواهد شد، هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز است. آنچه گفته میشود بیشتر بر اساس نظر مصرفکنندگان است تا بررسیهای علمی. تنها مکانیسمی که کراتین ممکن است ریزش مو را به وجود آورد، تاثیر آن روی هورمونی به نام دی هیدروتستوسترون بوده که در ریزش مو نقش دارد. بنابراین اگر پس از مصرف این مکمل دچار ریزش مو شدید، مصرف را قطع کرده و به کمک مربی ورزشی خود از مکمل دیگری به عنوان جایگزین استفاده کنید. در پایان این مطلب تجارب خود از مصرف مکمل کراتین را با ما در میان بگذارید.
4 دیدگاه
من قبل کراتین بخورم ریزش داشتم الانم ک کراتین میخورم دارم مشگل ازچیع؟
منم همین سوالو دارم. اگر میشه جواب بدید.
پودر کراتین و قرص کراتین از لحاظ اثرگذاری چه فرقی با هم دارند؟
سلام دوست عزیز
از لحاظ ساختار و تاثیر تفاوتی ندارند.