چرا تداخل دارویی در فصل سرماخوردگی خطرناک میشود؟
مهمترین دلیلی که سبب میشود تداخل دارویی در فصل سرما برای ما مهم باشد، این است که در مواجهه با سرماخوردگی، بسیاری از افراد به خوددرمانی روی میآورند. به همین دلیل، احتمال این که چند داروی تداخلدار را با هم مصرف کنند، افزایش مییابد. به همین دلیل، توجه به تداخل دارویی در فصل سرماخوردگی، اهمیت دوچندانی پیدا میکند.
در دسترس بودن داروهای بدون نسخه یا همان OTCها نیز به این مشکل خطرناک دامن زده است. به خاطر همین است که بسیاری از داروهای سرماخوردگی مثل آنتیبیوتیکها یا داروهای تزریقی به صورت بدون نسخه ارائه نمیشوند تا خطر تداخل دارویی کاهش یابد.
به خاطر داشته باشید که در دسترس بودن داروهای بدون نسخه به این معنی نیست که شما میتوانید بدون ملاحظه و به صورت بیخطر آنها را مصرف کنید. بهتر است در صورت بروز سرماخوردگی بدون نظارت پزشک هیچ دارویی مصرف نکنید یا نهایتا تنها به یک مدل دارو آن هم قرصهای سرماخوردگی ترکیبی اکتفا کنید.
خطرناکترین تداخل دارویی در فصل سرماخوردگی کدام است؟
در این بخش به صورت علمی تداخل داروییهای مربوط به داروهای سرماخوردگی را مورد بررسی قرار دادهایم تا با شناخت دقیق آنها از بروز تداخلات مرگبار جلوگیری کنید.
تداخل دارویی آنتیهیستامینها
آنتیهیستامینها معمولا برای سرماخوردگی استفاده میشوند چرا که این دسته دارویی به عنوان داروی ضد حساسیت، آبریزش بینی و عطسه و سایر واکنشهای آلرژیک ناشی از سرماخوردگی را به حداقل میرساند. از جمله تداخلهای این گروه دارویی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
آنتیهیستامین خوابآور + قرصهای خواب
آنتیهیستامینهایی مثل کلرفنیرامین و دیفنهیدرامین و… همراه با تمامی قرصهای خواب، سیستم عصبی مرکزی را سرکوب میکنند. به همین دلیل، خطر خوابآلودگی شدید، سردرگمی، افت تنفس و در دوز بالا خطر توقف تنفس بیشتر میشود.
آنتیهیستامین خوابآور + الکل
مصرف الکل همزمان با داروهایی چون کلرفنیرامین، پرومتازین، دیفنهیدرامین و…، اثر خوابآوری و سرکوب مغز را تشدید میکند؛ در نتیجه، خطر گیجی، سقوط، تصادف در رانندگان و در افراد حساس خطر سرکوب تنفس افزایش مییابد.
کتوتیفن + دیفنهیدرامین
قرص کتوتیفن و شربت کتوتیفن هر دو ممکن است برای سرماخوردگیهایی که واکنشهای آلرژیک در آنها دیده میشود، تجویز شوند. کتوتیفن و دیفنهیدرامین هر دو در دسته آنتیهیستامینهای خوابآور هستند. ترکیب این دو دارو با هم، موجب خوابآلودگی شدید، تاری دید، خشکی دهان و در سالمندان افت هوشیاری میشود.
ترکیب کتوتیفن و دیفنهیدرامین برای کودکان خطرناکتر است و میتواند موجب مرگ خاموش شود.
آنتیهیستامین + داروی ماشینزدگی یا قرص مسافرت (دیمنهیدرینات)
دیمن هیدرینات خود در دسته داروهای آنتیهیستامین خوابآور قرار دارد؛ همراهی دو قرص آنتی هیستامین سبب تجمع عوارض آنتیکولینرژیک (خشکی دهان، احتباس ادرار) و خوابآلودگی شدید میشود.
آنتیهیستامین + شربت ضدسرفه خوابآور
شربتهای ضدسرفه خوابآور اغلب روی مغز اثر آرامبخش دارند؛ این شربتها شامل موارد زیر میشوند:
- دیفن هیدرامین
- دکسترومتورفان
- کلرفنیرامین–دکسترومتورفان
- پرومتازین–دکسترومتورفان
- پرومتازین ساده
ترکیب این شربتها که برای درمان سرفه خشک بسیار کاربرد دارند با آنتیهیستامین خوابآور، خطر منگی، گیجی، افت سطح هوشیاری و در دوز بالا خطر سرکوب تنفس افزایش میدهد.
تداخل دارویی ضداحتقانها
داروهای ضد احتقان به آن دسته از از داروها اشاره دارد که برای گرفتگیهای بینی موثر هستند. برخی افراد این داروها را با داروهای ضدسرفه اشتباه میگیرند؛ اما باید گفت که این داروها برای باز کردن سینوسها و بینی کاربرد دارند. از جمله آنها میتوان به سودوافدرین (پزودوافرین)، فنیل افرین و… اشاره کرد. تداخل دارویی داروهای ضد احتقان در فصل سرماخوردگی به شرح زیر هستند:
ترکیب ضد احتقانها + داروهای فشار خون
داروهای ضداحتقان رگها را تنگ میکنند و فشار خون را بالا میبرند؛ وقتی با داروهای فشار خون مثل متوپرولول، الاناپریل، بیزوپرولول و… مصرف شوند میتوانند فشار را ناپایدار و گاهی بهطور خطرناک بالا میبرند.
سودوافدرین + داروهای قلبی (بهخصوص داروهای ضدآریتمی)
سودوافدرین ضربان قلب را بالا میبرد؛ در بیماری قلبی یا همراه داروهای ضدآریتمی، احتمال تپش قلب شدید، تشدید آریتمی و حتی حمله قلبی بیشتر میشود.
سودوافدرین + با داروهای MAOI (ضدافسردگی مهارکننده مونوآمیناکسیداز)
داروهای ضد احتقان و ضد افسردگی، هر دو روی سیستم آدرنرژیک اثر میگذارند؛ ترکیب آنها میتواند سبب بحران فشار خون، سردرد انفجاری، تاری دید و در موارد شدید سکته مغزی شود.
ضداحتقانها + کافئین زیاد (قهوه/ نوشیدنیهای انرژیزا)
هر دو محرک سیستم قلبی–عصبی هستند؛ در صورتی که با هم مصرف شوند میتوانند سبب تپش قلب، اضطراب، لرزش و در افراد مستعد سبب بروز حملات قلبی و آریتمی شوند.
تداخل دارویی ضد التهابهای غیر استروئیدی
تجویز داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی یا NSAID ها، برای موارد زیر رایج است:
- کاهش تب
- کاهش دردهای بدنی
- کاهش التهاب سینوسها و گلو
- کاهش سردردهای ناشی از سرماخوردگی
از جمله این داروها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
داروهای NSAID میتوانند با موارد زیر تداخل داشته باشند:
NSAID + وارفارین (رقیقکننده خون)
NSAID ها مخاط معده را تحریک و پلاکتها را تضعیف میکنند؛ وارفارین هم خون را رقیق میکند. ترکیب این خواص کنار هم، خطر خونریزی گوارشی شدید، مدفوع سیاه، خونمردگی و حتی خونریزی مغزی را بالا میبرد.
NSAID + داروهای کلیوی / بیماری کلیه
NSAID ها جریان خون کلیه را کاهش میدهند؛ در افراد با کلیه ضعیف میتوانند سبب افت شدید عملکرد کلیهها و نارسایی حاد کلیوی شوند.
NSAID + آسپرین (دوز قلبی)
ایبوپروفن و بعضی NSAID ها گیرنده پلاکت را موقتا اشغال میکنند و اثر ضدپلاکتی آسپرین قلبی را کاهش میدهند؛ در نتیجه اثر آسپرین در موارد سکته قلبی ضعیف میشود.
NSAID + داروهای فشار خون (لوزارتان، دیورتیکها)
گفتیم که NSAID ها روی عروق کلیه اثر میگذارند و میتوانند اثر پایینآورنده فشار داروهای فشار خون را خنثی یا کم کنند؛ ترکیب این داروها با لوزارتان و آتورواستاتین میتواند فشار خون کلیهها را افزایش دهد و منجر به آسیب کلیوی شود.
لووفلوکساسین (تاوانکس) + NSAID ها
ترکیب تاوانکس با NSAID ها مخصوصا در افراد مستعد میتواند ریسک تشنج و مشکلات عصبی را افزایش دهد.
مصرف دو NSAID همزمان (مثلا ایبوپروفن + دیکلوفناک)
اثر ضدالتهابی بیشتر نمیشود اما عوارض گوارشی و کلیوی این دسته از داروها تشدید میشود طوری که خطر زخم معده، خونریزی و آسیب کلیه چند برابر میگردد.
تداخل دارویی آنتیبیوتیکها
در سرماخوردگیهای شدید که شامل عفونتهای باکتریایی میشوند، آنتیبیوتیک تجویز میشود. اولین اشتباه در رابطه با آنتیبیوتیکها این است که افراد بسیاری برای سرماخوردگیهای ساده که منشا ویروسی دارند، از آنتیبیوتیک استفاده میکنند؛ این در حالی است که آنتیبیوتیک به درمان این نوع سرماخوردگی کمکی نکرده و تنها مقاومت آنتیبیوتیک بدن را افزایش میدهند.
مصرف آنتی بیوتیک باید زمانی باشد که دچار سرماخوردگی با منشا باکتریایی شده باشید و علائمی مانند موارد زیر را تجربه کنید:
- سینوزیت چرکی
- چرک گلو و تب ناشی از آن
- سرفههای خلط دار
- ذاتالریه
در صورت مشاهده هر یک از این علائم باید به پزشک مراجعه کرده و اجازه دهید پزشک برای شما آنتیبیوتیک تجویز کند. با این که داروهای آنتیبیوتیک بدون نسخه به فروش نمیرسند، برخی داروخانهها به صورت غیر قانونی اقدام به فروش بدون نسخه آنتیبیوتیکها میکنند؛ تنها به این دلیل که درخواست مردم از سر نا آگاهی برای خرید این دسته از داروها بالاست و سود فروش خوبی دارد.
باید بدانید که تداخلهای دارویی آنتی بیوتیکها به شرح زیر هستند:
سیتریزین + آزیترومایسین
سیتریزین به عنوان داروی آنتیهیستامین یک داروی خوابآور است؛ آزیترومایسین نیز یک آنتیبیوتیک است که روی قلب و در برخی افراد روی سیستم عصبی اثر دارد؛ ترکیب این دو با هم میتواند منگی و سرگیجه ایجاد کرده و در افراد حساس سبب تشدید مشکلات قلبی شود.
آزیترومایسین + داروهای قلبی
آزیترومایسین فاصله موج QT قلب را طولانی میکند؛ همراه داروهای قلبی چون آمیودارون و پروپرانولول، خطر آریتمیهای خطرناک و ایست ناگهانی قلب بیشتر میشود.
ماکرولیدهای آنتیبیوتیک+ وارفارین
ماکرولیدهایی مثل آزیترومایسین،کلاریترومایسین و اریترومایسین میتوانند متابولیسم وارفارین را تغییر دهند و نسبت انعقاد خون به زمان را بالا ببرند؛ خطر خونریزی (مخصوصا خونریزی گوارشی در ادرار و مدفوع، خونریزی مغزی، خون دماغ و خونریزی لثه) در این حالت افزایش مییابد.
تئوفیلین + کینولونها (مثل سیپروفلوکساسین، تاوانکس)
کینولونهای آنتی بیوتیک مثل سیپروفلوکساسین و تاوانکس (لووفلوکساسین) اثرگذاری تئوفیلین را به عنوان یک داروی ریوی کم میکند؛ در نتیجه سطح تئوفیلین در خون بالا میرود و میتواند لرزش، تپش قلب، تهوع شدید و در دوز بالا تشنج ایجاد کند. همچنین در مواردی نیز میتواند سبب آپنه تنفسی در خواب شود.
برخی آنتیبیوتیکها + داروهای فشار خون (مثلا آزیترومایسین+ مسدودکننده کانال کلسیم)
ماکرولیدهایی مثل آزیترومایسین متابولیسم بعضی داروهای فشار خون را مهار میکنند؛ به این ترتیب، سطح داروهای فشار خون بالا میرود و میتواند سبب افت شدید فشار، سرگیجه، سنکوپ و مشکلات رسانایی قلب شود.
تداخلهای استامینوفن و مسکنهای تببر
یکی از داروهایی که در زمان سرماخوردگی به خصوص سرماخوردگیهای همراه با تب تجویز میشود، استامینوفن یا سایر مسکنهای تببر هستند. باید بدانید که این مسکنها در برخی موارد با قرص سرماخوردگی بزرگسالان تداخل جدی دارند به شرح زیر هستند:
استامینوفن + داروهای ترکیبی سرماخوردگی حاوی استامینوفن
بسیاری از داروهای سرماخوردگی OTC خود دارای استامینوفن هستند؛ مصرف همزمان چند برند مختلف که ترکیبات مشابه دارند، دوز روزانه برخی داروها را از حد مجاز بالاتر میبرد و میتواند مسمومیت کبدی شدید و نارسایی کبد ایجاد کند. پس اگر قرص سرماخوردگی ترکیبی استفاده میکنید، در کنار آنها از سایر داروهای مربوط به سرماخوردگی استفاده نکنید؛ مگر آنهایی که پزشک برای شما تجویز کرده باشد.
استامینوفن + الکل
الکل کبد را درگیر میکند؛ استامینوفن هم در دوز بالا به کبد آسیب میزند؛ مصرف همزمان در درازمدت یا دوز بالا میتواند نارسایی حاد کبد و نیاز به پیوند کبد ایجاد کند.
تداخلهای داروهای سرفه و تنفسی
قرص ضد سرفه و تنفسی در زمان سرماخوردگی برای درمان سرفه خلط دار و سرفه خشک بسیار رایج هستند. به همین دلیل، تداخل دارویی این دسته از داروها بسیار مهم است و باید به آنها آگاه باشید. از جمله این تداخلها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
دکسترومتورفان + داروهای ضدافسردگی
دکسترومتورفان همراه با داروهای ضد افسردگی مثل فلوکستین و سرترالین، سطح سروتونین را بالا میبرند؛ ترکیبشان میتواند سبب سندرم سروتونین (تب، تعریق، بیقراری، سفتی عضلات، تپش قلب و در موارد شدید تشنج و کما) شود.
شربتهای ضدسرفه خوابآور + قرصهای خواب
شربتهای ضد سرفه خوابآور مثل دیفنهیدرامین و قرص کلردیازپوکساید، زولپیدم و آلپرازولام همگی روی مغز اثر آرامبخش دارند؛ مصرف همزمان باعث خوابآلودگی شدید، اختلال تنفس و در دوز بالا سرکوب تنفس میگردد.
سودوافدرین + داروهای فشار خون
اثر تنگکننده عروق ضداحتقان با داروهای فشار خون درگیر میشود؛ فشار را نوسانی یا ناگهان بالا میکند و در بیماران قلبی خطر حمله قلبی یا سکته را افزایش میدهد.
تداخل دارویی سرماخوردگی در کودکان، سالمندان و بیماران قلبی
در گروههای آسیبپذیر (کودکان، سالمندان، بیماران قلبی) عوارض تداخل دارویی چند برابر میشود؛ زیرا متابولیسم، دفع دارو و حساسیت بافتها تغییر پیدا میکند. در ادامه برخی تداخلهای خطرناک را برای این افراد بررسی کردهایم:
تداخل دارویی سرماخوردگی برای کودکان
در کودکان سیستم آنزیمی و کلیوی هنوز کامل نشده است. بنابراین برخی داروها خطرناکتر عمل میکنند. از جمله داروهایی که مخصوصا در کودکان نباید ترکیب شوند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- آنتیهیستامین خوابآور (دیفنهیدرامین) + شربت ضدسرفه آرامبخش (دکسترومتورفان) که سبب سرکوب تنفس میشوند.
- NSAID ها + آنتیبیوتیکهای قوی بدون تجویز پزشک که سبب آسیب کلیوی میشوند.
- سودوافدرین + فنیلافرین (در داخل داروهای ترکیبی) که سبب تپش قلب و بیقراری شدید میشوند.
- استامینوفن + شربت یا قرص سرماخوردگی ترکیبی که خطر اوردوز پنهان استامینوفن را در پی دارد.
اگر با مصرف داروهای سرماخوردگی هر یک از علائم زیر را در کودکان مشاهده کردید، سریعا به اورژانس مراجعه کنید:
- کاهش سطح هوشیاری
- تشنج
- اختلال تنفس
- مسمومیت کبدی با علامت تهوع شدید
تداخل دارویی سرماخوردگی برای سالمندان
در سالمندان عملکرد کلیه، کبد و سیستم عصبی ضعیفتر است. به همین دلیل، باید با دقت بیشتری تداخل داروییها برای آنها بررسی شود. از جمله این تداخلات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- آنتیهیستامین نسل اول + بنزودیازپینها (آلپرازولام) که سبب افت هوشیاری و از دست دادن تعادل میشود.
- سودوافدرین + داروهای فشار خون که سبب افزایش فشار خون و آریتمی قلبی میشود.
- NSAID + وارفارین / NOAC که سبب افزایش ریسک خونریزی میشود.
- دکسترومتورفان + داروهای ضدافسردگی که سبب بروز سندرم سروتونین میشود.
در صورتی بروز علائم زیر با مصرف داروهای سرماخوردگی، سریعا به اورژانس مراجعه کنید:
- علائم سکته قلبی
- خونریزی داخلی با علائم کبودی، بیحالی و غش
- نارسایی کلیه
- کاهش تعادل و سقوط
تداخل دارویی سرماخوردگی برای بیماران قلبی
این گروه بیشترین حساسیت را به تداخلها دارند؛ چرا که عملکرد قلبی آنها ضعیف است. از جمله تداخلهای خطرناک برای آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سودوافدرین / فنیلافرین + لوزارتان / آملودیپین / متورال که سبب بیاثر شدن داروی فشار و به دنبال آن افزایش فشار میشوند.
- آزیترومایسین + داروهای آریتمی که سبب طولانی شدن موج QT و خطر آریتمی مرگبار میشود.
- NSAID + داروهای قلبی که سبب نارسایی قلب و افزایش فشار خون میشوند.
- آنتیهیستامین + الکل که سبب افت حاد فشار خون و اختلال هوشیاری میشوند.
در صورت بروز هر یک از علائم زیر با مصرف داروهای سرماخوردگی سریعا به اورژانس مراجعه کنید:
- آریتمی شدید و احساس تپش قلب
- فشار خون بسیار بالا
- نارسایی قلب با علائم تنگی نفس و بیحالی و سرگیجه
- سکته قلبی
چه زمانی تداخل دارویی مرگبار است؟ (علائم هشدار)
تداخل دارویی سرماخوردگی میتواند از خفیف تا شدید بروز کند؛ اما علائم زیر نشاندهنده یک تداخل خطرناک یا تهدیدکننده حیات هستند. در صورت مشاهده این علائم، هر چه سریعتر به اورژانس مراجعه کنید:
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- بیهوشی یا کاهش سطح هوشیاری
- خونریزی گوارشی یا خوندماغ شدید
- بیقراری یا آشفتگی شدید
- تب بالا، لرزش، تعریق شدید و سفتی عضلات
چگونه از تداخلهای خطرناک جلوگیری کنیم؟
پیشگیری از تداخل دارویی در فصل سرماخوردگی با رعایت چند نکته ساده امکان پذیر است که به شرح زیر هستند:
چک کردن مواد موثره
بسیاری از داروهای سرماخوردگی ترکیبی هستند. با بررسی ترکیبات درون آنها، از خوردن داروهای مشابه مثل استامینوفن خودداری کنید. دقت کنید در بسیاری از داروهای ترکیبی سرماخوردگی، سودوافدرین وجود دارد و نباید جداگانه مصرف شود.
محدود کردن تعداد داروها
دقت کنید که هرچه تعداد داروهای مصرفی بیشتر باشد، احتمال تداخل بالاتر میرود. به همین دلیل، تنها به یک یا نهایتا دو دارو اکتفا کرده و بیش از این مصرف نکنید. همچنین توصیههای ما مبنی بر مشورت با پزشک را جدی بگیرید.
پرهیز از مصرف همزمان NSAIDها
مصرف همزمان چند داروی ضد التهاب غیر استروئیدی مثل ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و… نهتنها اثر دارویی را بیشتر نمیکند، بلکه خطر خونریزی و آسیب کلیوی را بالا میبرد.
مراجعه به پزشک
بهتر است پیش از مصرف هر دارویی، با پزشک مشورت کنید. همچنین با مصرف مکملهای بیخطر مثل قرص تقویت سیستم ایمنی بدن از بروز سرماخوردگی در فصل سرما جلوگیری کنید.
سخن آخر
تداخل دارویی در فصل سرماخوردگی، یکی از رایجترین و خطرناکترین تداخلهای دارویی است که افراد کمی به آن توجه میکنند. به دلیل رواج خوددرمانی در بیماری سرماخوردگی، تقریبا نمیتوان ریسک این تداخلهای دارویی را به صفر رساند مگر این که از قبل نکات ایمنی را رعایت نمایید. در این مطلب از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز، به بررسی تداخلهای دارویی مهم و روشهای پیشگیری از آنها پرداختیم. هر گونه سوال و ابهام در این زمینه را در قسمت نظرات با ما در میان بگذارید.
